کبوترخانههای گلپایگان و خوانسار: نگرشی بر اهمیت تاریخی و فرهنگی آنها در دوره قاجار
نویسندگان
doi
چکیده
یکی از مهمترین سازههای بومی ایران در ارتباط با اقتصاد کشاورزی، بناهای موسوم به کبوترخانه است. استان اصفهان از مناطقی است که در زمینه پیشینه و ساخت کبوترخانه در تاریخ بومی ایران نقش بسزایی داشته است. از آنجایی که کبوترخانههای گلپایگان و خوانسار تاکنون از نظر تاریخی و باستانشناسی به دقت مطالعه نشدهاند، پژوهش حاضر در تلاش است؛ اهمیت بناهای مذکور را در این پهنهی فرهنگی با توجه به مناسبات سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی روشن سازد. روش به کار رفته علاوه بر مطالعه منابع تاریخی، فعالیت میدانی باستانشناسی ـ بررسی پیمایشی فشرده ـ است. به منظور دستیابی به اهداف یاد شده 146 کبوترخانه در شهرستانهای گلپایگان و خوانسار شناسایی، سپس از نظر تاریخی، الگوی پراکنش، عملکرد، میزان فعالیت، قدمت و معماری مطالعه شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد بیشتر کبوترخانهها در امتداد رودخانه درازرودخانه گلپایگان و رودخانهی خوانسار پراکنده شده و عموماً مربوط به اواخر دوره قاجار بودهاند. کبوترخانههای خوانسار و گلپایگان برخلاف سایر کبوترخانههای مناطق اصفهان که استوانهای شکل هستند، با نقشه چهارکنج (مستطیلی) بنا شدهاند. یافتههای دیگر پژوهش نشان میدهد کارکرد کبوترخانههای خوانسار و گلپایگان همانند سایر کبوترخانههای مناطق دیگر ایران تولید کود برای تقویت زمینهای کشاورزی بوده است.
