بررسی سیل 12 فروردین ماه حوضه آبریز کشکان در استان لرستان و ارائه راهکارها

نویسندگان

1 باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران

doi
10.22034/envj.2020.181143
چکیده

همواره طغیان آب و سرازیر شدن آن به اماکن مسکونی، از جمله حوادث طبیعی شایع در ایران پس از زلزله است که حیات بشر را به مخاطره می­ اندازد. بین سال­ های 2000 تا 2008 تقریباً 99 میلیون انسان در سال توسط سیلاب در جهان تحت تأثیر قرار گرفته ­اند. حوضه آبریز رودخانه کشکان با 8 زیر حوضه به وسعت 66/9275 کیلومتر مربع، در مجموع 4/22 درصد از کل حوضه کرخه را شامل می­ شود، این رودخانه با طول 290 کیلومتر و شیب 26 درصدی پرشیب­ترین و سیلخیز­ترین زیر حوضه کرخه است. نتایج تحلیل­ های آماری بر داده­ های دبی لحظه­ ای حوضه کشکان نشان داد که از سال 1342 تا 1398 تعداد 58 سیلاب با میانگین دبی لحظه ­ای 78/1062 متر مکعب حادث شده است از نظر پراکنش زمانی تعداد 65 درصد سیلاب­ ها در ماه ­های اسفند، فروردین و اردیبهشت و ازلحاظ میزان دبی 36 درصد سیلاب­ ها دبی آن ­ها بیش از 1000 متر مکعب می­باشد. از نظر فراوانی وقوع سیلاب دهه 1398- 1390 با 19 درصد سیلاب بیشترین فراوانی را دارا و از نظر دامنه بزرگی سیلاب حدود 14 درصد سیلاب­ها شدید، 22 درصد متوسط و 64 درصد در رنج سیلاب کوچک قرار داشته ­­اند. بر­اساس توزیع گمبل در 200 سال یک­بار با احتمال وقوع 995/0 درصد سیلابی با دبی لحظه ­ای 77/4489 متر مکعب با تلرانس 06/535 متر مکعب در حوضه کشکان حادث می­ گردد. بر اثر سیل 12 فروردین ماه تعداد 14 نفر جان خود را از دست دادند و میزان خسارت در حدود 4/10301 میلیارد تومان برآورد گردید. عمده دلایل وقوع سیلابی با دبی لحظه­ ای 6000 متر مکعب در ثانیه در حوضه کشکان را می­ توان به وقوع بارش با میانگین 3/112 میلی­متر در روز 12 فروردین و 5/321 میلی­متری به مدت 9 روز از 4 تا 12 فروردین در سطح حوضه کشکان، حادث شدن سیلی با دبی لحظه ­ای 3350 متر مکعب در مورخه 5 فروردین 1398، نبود سد مخزنی ذخیره­ای قابل ملاحظه برای مهار سیلاب، تأثیر پل بابازید به عنوان سد و جمع شدن رواناب در پشت پل تا شعاع 5 کیلومتری و رسیدن رمپ پل به نقطه شکست و در­نتیجه افزایش مقدار و سرعت جریان دبی سیلابی به سمت شهر پلدختر، کاهش بستر رودخانه بین 1 تا 13 متر در بازسازی دیواره ساحلی بعد از سیل 15 بهمن 1384 در نتیجه کاهش ظرفیت آبگذری رودخانه کشکان در شهر پلدختر هنگام سیل را می­ توان اشاره کرد.