نقش بادشکن بیولوژیک در ایجاد میکرواقلیم در مناطق بیابانی دهلران، ایلام

نویسندگان

1 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 گروه خاک‌شناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

3 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

4 کارشناس ارشد بیابان‌زدایی، اداره منابع طبیعی و آبخیزداری، ایلام، ایران

doi
10.22126/ges.2021.6142.2351
چکیده

در نوشتار پیش رو برای طراحی بادشکن بیولوژیک به­منظور کنترل فرسایش بادی، از مدل انوی مت هدکوارترو برای تعیین سرعت آستانة فرسایش بادی از تونل باد استفاده شد. به­منظور تعیین سرعت آستانة فرسایش بادی، نمونه‌های خاک پس از انتقال به آزمایشگاه در معرض هوا خشک و در تونل باد قرار داده شد؛ سپس با تنظیم سرعت جریان باد و با استفاده از دستگاه سرعت‌سنج، سرعت آستانة فرسایش بادی اندازه‌گیری شد. داده‌های مورد نیاز برای شبیه‌سازی با مدل انوی مت شامل موقعیّت جغرافیایی منطقه، بافت خاک، متوسّط حداقل و حداکثر دما، متوسّط حداقل و حداکثر رطوبت نسبی، متوسّط حداکثر سرعت باد و جهت باد است. براساس نتایج شبیه‌سازی، بادشکن‌های احداث­شده با گونه‌های کهور پاکستانی و سیاه­تاغ می‌توانند باعث ایجاد خرداقلیم در منطقه شوند. بدین­صورت که بادشکن طراحی­شده می­تواند سرعت باد را تا حدود سرعت آستانة فرسایش در بادشکن سیاه­تاغ و کمتر از آن در بادشکن کهور پاکستانی کاهش دهد. به‌طور کلّی در داخل بادشکن کهور پاکستانی دمای هوا در ردیف اول بادشکن 12/36 درجة سانتی‌گراد و در ردیف آخر بادشکن به 78/34 درجة سانتی­گراد کاهش یافته است؛ همچنین کمترین مقدار رطوبت نسبی در ردیف اوّل بادشکن، 52/28% بوده و در فاصلة 8h تا 10h پشت ردیف اوّل بادشکن تا 11/33% افزایش یافته است. برعکس در داخل بادشکن سیاه­تاغ دمای منطقه در ردیف اوّل بادشکن 67/34 درجة سانتی­گراد بوده و در ردیف آخر بادشکن تا حدود 21/35 درجة سانتی‌گراد افزایش یافته است. بیشترین میزان رطوبت نسبی نیز در ردیف اوّل بادشکن 28/33% و در آخرین ردیف بادشکن به 31% کاهش یافته است؛ بنابراین بادشکن طراحی­شده برای گونة کهور پاکستانی، مسافت بیشتری از اراضی پشت بادشکن را محافظت کرده، سرعت باد را تا مسافت بیشتری از بادشکن اوّلیه کاهش داده، به‌طور مؤثّری بر میکرواقلیم منطقه تأثیر گذاشته و به‌عنوان بادشکن مناسب برای منطقة مورد مطالعه پیشنهاد می­شود.