ترسیم صورتبندی تطورات گفتمانی گفتوگوهای قرآنی
نویسندگان
1 استادیار دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)
2 دکترای علوم قرآنی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
doi
10.30497/rc.2018.2261چکیده
با توجه به کانونی بودن گفتوگو در کنش ارتباطی و نقش تحلیل کلام در بازسازی و استقرار گفتمان، 133 گفتوگوی موجود در قرآن به روش تمامشماری استخراج و سپس به ترتیب نزول سورهها (و نه به ترتیب مصحف) با اقتبـاس از دیگر پژوهشهای قرآنی، در چهار مرحله، دعوت علنی پیــامبر و ایمان مخفی مؤمنان؛ گسترش دعوت و علنی شدن اعتقادات مؤمنان؛ تشکیل جامعه ایمانی؛ و تثبیت و پایش جامعه اسلامی طبقهبندی شدند (مراحل اول و دوم مکی و مراحل سوم و چهارم مدنی است). سپس با به کار بستن یک ترکیب چند سطحی از انواع و سطوح مختلف نظریه و روش تحلیل گفتمان، ابتدا مهمترین عناصر زبانشناختی گفتوگوها بر اساس مکتب نقشگرای هلیدی استخراج و سپس گفتوگوها در بافت و زمینه متن و کلان اجتماع بازخوانی شدند. در انتها با استخدام مفاهیم نظریه گفتمانی لاکلائو و موف؛ صورتبندی تطورات گفتمانی گفتوگوها طی 23 سال نزول قرآن ترسیم و ارائه شده است که در آن فرآیند اضمحلال گفتمان شرکآلود حاکم و شکلگیری اولیه گفتمان حاکمیت اسلامی در چهار مرحله «بیقراری گفتمان حاکم»؛ «غیریتسازی»، «مفصلبندی گفتمانی» و «پیرایش گفتمانی» معرفی شده است.
