فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله به شیوۀ آزمایشگاهی به بررسی ویژگی­های واج‌شناختی فرایندهای اظهار، ادغام، اقلاب و اخفا مطابق با تعاریف مطرح در علم تجوید پرداختیم. پس، پیکرۀ صوتی قرائت­های 12 قاری (3 عرب و 9 ایرانی) که آیه­های هدف پژوهش را به دو سبک تحقیق (سرعت آهسته) و ترتیل (سرعت متوسط) تلاوت کرده بودند، جمع­آوری شد. کلمات هدف در هر آیه کلماتی بودند که در آنها همخوان خیشومی لثوی /n/ (نون ساکن) در جایگاه پایانی کلمه و در مرز بین دو کلمه در مجاورت آواهای حلقی (اظهار)، آواهای یرملون (ادغام)، انفجاری لبی (اقلاب) و همچنین آواهایی غیر از این سه دسته (اخفا) قرار داشت. نتایج حاصل از تحلیل آوایی داده­ها در دو بُعد فرکانس و زمان موج صوتی نشان داد که در دو فرایند ادغام و اقلاب یک اتفاق واجی روی می­دهد. به این صورت که /n/ با محل تولید و نحوۀ تولید بافت همخوانی مجاور همگون می­شود درحالی که مشخصه ]+خیشومی[ خود را همچنان حفظ می­کند. /n/ در اظهار، در مجاورت آواهای حلقی و چاکنایی، تولیدی به صورت گونۀ اصلی خود یعنی خیشومی لثوی دارد و در اخفا تظاهر آوایی ندارد و فقط از طریق خیشومی‌شدگی واکه پیش از آن قابل تشخیص است. یافته­های واج‌شناختی این پژوهش به­طور کلی نشان می­دهد که در طبقه‌بندی ارائه­شده از فرایندهای واجی در علم تجوید باید تجدید نظر صورت گیرد.