فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌ترین مباحث دربارة بارش و کشت گندم دیم، تاریخ رخداد اوّلین بارش مؤثّر یا به‌عبارتی بارشی است که بتواند رطوبت خاک را به­منظور کاشت فراهم سازد. پژوهش حاضر باهدف مطالعة تغییرپذیری و روند احتمالی در تاریخ اوّلین بارش مؤثّر و شرایط همدید منجر به رخداد آن در شمال غرب و غرب ایران انجام شده است. به این منظور، داده‌های بارش ایستگاه‌های منطقه از سازمان هواشناسی کشور گرفته شد. ابتدا اوّلین بارش‌ یک یا دو روز متوالی حداقل 5 میلی‌متر همراه با رخداد بارشی دیگر با فاصلة زمانی کمتر از ده روز، به‌عنوان اوّلین بارش مؤثّر انتخاب شد. در گام بعد، با استفاده از آزمون من-کندال و شیب‌خط روند در تاریخ رخداد اوّلین بارش مؤثّر در منطقه بررسی شد. درادامه، با استفاده از داده­های ارتفاع ژئوپتانسیل، باد و رطوبت تراز 850 و 500 هکتوپاسکال نسخة ERA-Interim اخذشده از وبگاه ECMWF، الگوهای همدید بارش‌های مؤثّر با روش تحلیل خوشه­ای شناسایی شد. نتایج نشان داد که بیش از 90% اوّلین بارش‌های مؤثّر در ماه اکتبر رخ داده است. ایستگاه­های اردبیل، سنندج، خرم‌آباد، کرمانشاه، زنجان، ارومیه، تبریز و همدان به­ترتیب زودترین میانگین اقلیمی شروع اوّلین بارش مؤثّر در دورة (1987 تا 2016) داشته­اند. بیشترین و کمترین اختلاف بین سالیانه در تاریخ رخدادها به­ترتیب در ایستگاه ارومیه و اردبیل مشاهده شد. گرچه نوسانات بین سالیانة بالایی در تاریخ رخداد وجود دارد؛ امّا بررسی روند آن‌ها با آزمون من-کندال نشان داد که روند تغییرات همة ایستگاه‌های مورد مطالعه در دو دورة بررسی، در سطح 5% معنی‌دار نیست. الگوهای همدید ایجادکنندة اوّلین بارش­های مؤثّر منطقه شامل ناوة کوتاه، بندال امگا و کم‌ارتفاع بریده و ناوة بلند مدیترانه بوده‌اند. در این میان، بندال امگا به­دلیل دسترسی بیشتر به رطوبت و شرایط ناپایداری حاصل از ریزش هوای سرد، با بارش فراگیرتری در منطقه همراه بوده است.