فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شیر یکی از ارزشمندترین محصولات لبنی در سبد غذایی انسان است و کنترل کیفیت آن از منظر ایمنی، ارزش تغذیه‌ای و سلامت عمومی اهمیت فراوانی دارد. در دهه‌های اخیر، روش‌های طیف‌سنجی به‌دلیل سرعت بالا، دقت مناسب، عدم نیاز به آماده‌سازی پیچیده نمونه و قابلیت غیرمخرب بودن، جایگاه مهمی در تحلیل کیفی و کمی ترکیبات شیر یافته‌اند. در این مقاله، مروری بر مهم‌ترین روش‌های طیف‌سنجی شامل طیف‌سنجی نوری، رامان و مادون قرمز جهت شناسایی و اندازه‌گیری دقیق چربی، پروتئین، لاکتوز و سایر ترکیبات شیر ارائه شده است. همچنین نقش فناوری نانو در بهبود حساسیت و کارایی این روش‌ها مورد بررسی قرار گرفته است؛ به‌ویژه استفاده از نانوساختارها به‌عنوان بسترهای تقویت‌کننده در طیف‌سنجی رامان (SERS) و حسگرهای نانویی در طیف‌سنجی مادون قرمز که امکان تشخیص آلاینده‌ها و تقلبات در غلظت‌های بسیار پایین را فراهم می‌سازند. در بخش پایانی نیز روش‌های پیشرفته‌تری همچون طیف‌سنجی جرمی (MS) و رزونانس مغناطیسی هسته‌ای (NMR) همراه با مزایا و محدودیت‌های آن‌ها معرفی شده‌اند. این مقاله نشان می‌دهد که ترکیب روش‌های طیف‌سنجی با فناوری نانو افق‌های جدیدی را در پایش سریع و دقیق کیفیت شیر گشوده است.