فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از صنایع ادبی بکار‌رفته در متون ودایی، متون ایرانی باستان و متون ایرانی میانۀ غربی صنعت جناس اشتقاق است. جناس اشتقاق آوردن دو یا چند کلمۀ هم‌ریشه است. جناس شبه‌اشتقاق آوردن دو یا چند کلمه است که به دلیل داشتن حروف مشترک هم‌ریشه به نظر می‌رسند، در حالی که هم‌ریشه نیستند. نمونه‌های جناس اشتقاق در متون ایرانی باستان و میانه، از جهت شیوۀ ساخت قابل دسته‌‌بندی است. بکار بردن یک واژۀ واحد با دو پیشوند گوناگون، بکار بردن یک واژۀ واحد یکبار با پیشوند و یکبار بدون پیشوند، بکار بردن دو واژۀ هم‌ریشه با دو پیشوند گوناگون، بکار بردن دو واژۀ هم‌ریشه یکبار با پیشوند و یکبار بدون پیشوند و نیز بکار بردن واژه‌هایی دوجزئی به همراه واژه‌ای که با یکی از آن دو جز هم‌ریشه است، از این شمارند. موارد دیگری از جناس اشتقاق هم در این متون به کار رفته‌اند. جناس شبه‌اشتقاق نیز در این متون بکار رفته‌ است. در مواردی که در این متون جناس شبه‌اشتقاق بکار رفته، ممکن است نویسنده یا شاعر تصور کرده باشد که واژه‌هایی که بکار برده واقعا هم‌ریشه هستند و به زعم خود جناس اشتقاق بکار برده باشد. صنعت جناس اشتقاق و جناس شبه‌اشتقاق در ادبیّات ایرانی دوران باستان و میانه و نو (فارسی دری) استمرار و توالی داشته است.