فلسفۀ اخلاق در متون پهلوی ساسانی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشگاه شهید چمران اهواز

doi
10.22034/aclr.2023.555322.1035
چکیده

اخلاق و زیبایی‌شناسی‌ بخش‌های اساسیِ ارزش‌شناسی در قلمروی دانش فلسفه را تشکیل می‌دهند؛ آن‌چنان-که اخلاق، ارزش‌های معنوی و منش اخلاقی را به روش فلسفی بررسی می‌کند و زیبایی‌شناسی به کاوش‌ ارزش‌ها در قلمروی زیبایی و هنر می‌پردازد. یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های ادیان، آگاهی‌بخشی در مورد چگونگی حفظ و بالا بردن کیفیت زندگی انسان بوده است؛ بر این اساس، همواره بخش گسترده‌ای از آموزه‌ها و تعالیم ادیان، سفارش به فضائل اخلاقی بوده و زیستن بر مبنای آن‌ها به عنوان هدفی متعالی در زندگی انسان مورد تأکید قرار گرفته است. چیستی فضائل اخلاقی یعنی همان بایدها و نبایدهایی که انسان باید به آن‌ها التزام عملی داشته باشد در هر دین (علی‌رغم وجوه اشتراکات میان ادیان)، ویژگی‌ها خاص خود را دارد. شناخت این ویژگی‌ها از یک‌سو معیارها و مؤلفه‌های کُنش اخلاقی را برای ما روشن می‌سازد و از سوی دیگر موجباتِ پای‌بندیِ هر چه بیشتر انسان به فضائل اخلاقی را فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر با هدف شناخت فلسفه‌ی اخلاق در متون پهلوی، به‌ویژه در متون حکمی و اندرزی، چیستی مبانی ارزش‌شناسی متون پهلوی را مورد بررسی قرار داده است تا دریابد رهنمودها و دستورالعمل‌های اخلاقی در این متون، به چه نوع زندگانی اخلاقی منجر می‌گردد. پیش‌فرض بنیادین در این پژوهش، هم‌سویی فلسفه‌ی اخلاق در متون پهلوی با اصول و آموزه‌های گاهانی است. برای نیل به این هدف، اطلاعات به شیوه‌ی کتابخانه‌ای گردآوری شده و به روش توصیفی- تحلیلی مورد واکاوی قرار گرفته است.