فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان بلوچی یکی از زبان‌های ایرانیِ نوِ شمال غربی است که در داخل مرزهای ایران و خارج از آن، به‌ویژه در پاکستان بیشترین گویشور را دارد. نکته‌ای که بررسی این زبان و مقایسة آن با زبان‌های دوره‌های کهن‌ را ایجاب می‌کند، محافظه‌کاری و تلاش برخی گویش‌های آن در حفظ ویژگی‌های دیرین است. پژوهش حاضر به بررسی روند تحول دو واکة مرکب کوتاهِ /ai/ و /au/ و همچنین فرایند گردش واکه‌ای ایرانی باستان در پنج گویش دَلگانی، بَزمانی، بُمپوری، لاشاری و زِرباری می‌پردازد و داده‌های آن که معمولاً به روش میدانی جمع‌آوری شده، نشان می‌دهد این واکه‌ها در سه گویش مرکزی‌ترِ بمپوری، لاشاری و زرباری غالباً به واکه‌های مرکب /iǝ/ و /uǝ/ تبدیل شده‌اند و همچنین بازمانده‌هایی از فرایند گردش واکه‌ای ایرانی باستان را در این گویش‌ها می‌توان دید. بررسی تاریخی واکه‌های مرکب /iǝ/ و /uǝ/ در برخی گویش‌های زبان بلوچی نشان می‌دهد که این واکه‌ها در دورة باستان نیز واکه‌های مرکب بوده‌اند، بنابراین مقایسة این واکه‌ها با واکه‌های مجهول فارسی میانه یا واکه‌های سادة فارسی نو که بر اساس آن برخی از پژوهشگران این واکه‌ها را «مرکب‌شده» قلمداد کرده‌اند، نادرست بوده و بار دیگر ضرورت توجه به مطالعات درزمانی یک زبان، در کنار مطالعات همزمانی آن را یادآوری می‌کند.