نقش سنجههای سیمای سرزمین و فرایندهای مکانی تغییر در ارزیابی کارایی مدل ژئومد (مطالعه موردی: حوضه آبخیز نکارود)
نویسندگان
1 استادیار آبخیزداری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 محقّق هیدرولوژی، مؤسّسة تحقیقات ملّی، ساراگوسا، اسپانیا
3 دانشجوی دکتری محیطزیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
4 استادیار ارزیابی محیطزیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
5 استادیار ارزیابی محیطزیست، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران
doi
چکیده
ارزیابی کارایی مدل پیشبینی تغییرات پوشش سرزمین، بخش مهمّی جهت اطمینان از صحّت نتایج حاصل است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی کارایی مدل ژئومد با استفاده از سنجههای سیمای سرزمین و فرایندهای مکانی تغییر جهت پیشبینی تغییرات جنگل در حوضة آبخیز نکارود، شمال ایران است. جهت انجام این کار، از نقشههای پوشش سرزمین سالهای 1363، 1380 و 1389 به عنوان نقشههای واقعیّت زمینی استفاده شد. نقشة شایستگی انتقال از جنگل به غیرجنگل با استفاده از ترکیب خطّی وزن داده شده، تولید شد. از توابع عضویت فازی برای استانداردسازی و از تحلیل سلسلهمراتبی نیز به منظور وزندهی معیارها استفاده شد. سنجههای سیمای سرزمین شامل مساحت کل، تراکم لکّه، تراکم حاشیه، چینخوردگی ابعاد، دایرة محدودکننده، سوراخشدگی (مشبّکشدگی)، پراکندگی و مجاورت با استفاده از نرمافزار کمّیکردن الگوی سیمای سرزمین (فرگستتس) و فرایندهای مکانی تغییر با استفاده از درخت تصمیمگیری در محیط مدلساز تغییر سرزمین محاسبه شدند. بیشترین میزان خطای نسبی حاصل از مقایسة نقشة واقعیّت زمینی با نقشة پیشبینیشده برای سنجههای تراکم لکّه، دایرة محدودکننده و سوراخشدگی به دست آمد؛ در صورتی که مدل توانست با دقّت بالایی مساحت، پیچیدگی اشکال، تکّهتکّهشدگی، فشردگی و ناهمگنی مکانی لکّههای جنگلی را پیشبینی کند؛ همچنین فرایند مکانی تغییر حذف طی سالهای مورد مطالعه با توجّه به کاهش مساحت و تعداد لکّهها اتّفاق افتاد که مدل نیز به درستی همین فرایند را پیشبینی کرد. نتایج مطالعة حاضر نشان داد این روش با کارایی بالایی میتواند درک جامع و کاملی از عدم قطعیّت صحّت نتایج تولیدشده ارائه دهد.
