فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: برنج به‌عنوان یک کالای غذایی ارزش‌مند در دنیا که عمده تولید و مصرف آن در کشورهای آسیایی است، سهم مهمی در تأمین کالری مورد نیاز مردم به‌ویژه در آسیا دارد. این غله ارزش‌مند تحت تاثیر عوامل مختلف، با نوسانات قیمتی زیادی طی سال‌های گذشته مواجه شده است، به‌طوری که دسترسی آن را برای مصرف‌کنندگان به‌ویژه در کشورهای فقیر محدود کرده است. هدف از این ، ارزیابی عوامل موثر بر نوسانات قیمت برنج در دنیا و نیز بررسی چگونگی روند تغییرات قیمت برنج در سال‌هایی بوده است که برنج بالاترین قیمت را در دنیا تجربه کرده است. مواد و روش‌ها: در مقاله مروری- تحلیلی، نوسانات قیمت برنج در دنیا طی سال‌های 1990 تا 2025 بر اساس منابع علمی معتبر، بررسی و دلایل مختلف آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتابج و بحث: نتایج این مطالعه نشان داد که برنج بالاترین قیمت خود را طی سال‌های بحرانی 2008، 2013، 2021، 2023 و 2024 تجربه کرده است که دلایل آن را می‌توان برآیندی از ترکیب عوامل طبیعی و فعالیت‌های اجتماعی قلمداد کرد. از یک‌سو، مخاطرات اقلیمی مانند خشک‌سالی‌های پیاپی (سال‌های 2006 و 2007)، طوفان‌های مخرب (سال 2007 و  طوفان نارسیس در 2013)، سرمای غیرمتعارف (سال 2008) و پدیده ال نینو (سال‌های 2023 و 2024)، به‌طور مستقیم منجر به کاهش عملکرد و عرضه برنج در کشورهای تولیدکننده اصلی شد. از سوی دیگر، عوامل انسانی و اقتصادی متعدد از جمله افزایش قیمت نهاده‌های حیاتی مانند نفت، کود و آفت‌کش‌ها در مقاطع حساس (سال‌های 2008 و 2021)، تنش‌های ژئوپلیتیک نظیر جنگ روسیه و اوکراین و اختلالات ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ در زنجیره تأمین جهانی در تشدید این بحران نقش داشتند. در این میان، واکنش سیاسی برخی از تولیدکنندگان بزرگ، به‌ویژه اعمال محدودیت‌های صادراتی از سوی هند به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده برنج دنیا، ضربه مستقیمی بر بازار جهانی وارد کرد. تأثیر تدریجی عوامل ساختاری بلندمدت نظیر تغییر الگوی مصرف به‌سمت پروتئین نیز بر پیچیدگی معادله تقاضا افزود. برآیند این محرک‌های چندگانه منجر به کاهش ذخایر جهانی، محدودیت عرضه و در نهایت افزایش قیمت برنج در بازه‌های زمانی مشخص شد. در بین این سال‌ها، سال 2008 نقطه بحران قیمت در غلات به‌ویژه برنج بود. اگرچه قیمت برنج پس از آن نیز رشدی صعودی داشت، اما 2008 را می‌توان به‌عنوان نقطه بحرانی برای قیمت برنج در نظر گرفت که یک جهش قیمتی را تجربه کرد. نتیجه‌گیری: قیمت برنج از سال1990 نوسان‌های زیادی داشته و روند آن صعودی بوده است. خشک‌سالی، طوفان، سیل، جنگ روسیه و اوکراین، بیماری کووید-19، ممنوعیت صادرات، افزایش قیمت سوخت، کاهش ارزش دلار در برابر یورو و تغییرات رژیم غذایی کشورهای در حال توسعه را می‌توان به‌عنوان مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر افزایش قیمت برنج ذکر کرد. بنابراین، کشورهای واردکننده برنج از جمله ایران، بایستی برنامه‌ریزی مناسب و جامعی برای افزایش تولید برنج داخلی و کاهش واردات را در دستور کار داشته باشند.