فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گندم به‌دلیل کاربردهای متعدد یکی از مهم‌ترین گیاهان مؤثر در زندگی بشر است. مدیریت متنوع کشاورزان در اراضی زراعی موجب شده است که معمولاً از توانایی بالقوه اراضی استفاده بهینه نشود و از این‌رو معمولاً عملکرد گیاه در واحد سطح پایین است. روش تحلیل مقایسه عملکرد (CPA) توانایی لازم در برآورد اختلاف عملکرد بر اساس توانایی بالقوه اراضی و عملکرد ناشی از مدیریت کشاورزان را دارد. این مطالعه به‌منظور بررسی خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده آن در گندم‌زارهای آبی شهرستان ازنای استان لرستان با استفاده از روش CPA برنامه‌ریزی و اجرا شد.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، از اطلاعات 74 مزرعه گندم‌زار آبی شهرستان ازنا جهت برآورد خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده آن به‌روش CPA استفاده شد. اطلاعات گندم‌زارها، شامل مشخصات مزرعه، عملیات کاشت، داشت و برداشت به‌کمک پرسش‌نامه و همچنین اطلاعات توپوگرافی و خاک هر گندم‌زار از لایه‌های تهیه شده به‌کمک GIS بر اساس موقعیت مکانی جمع‌آوری شد. برای تعیین مدل عملکرد (تولید)، رابطه بین تمامی متغیرهای اندازه‌گیری شده و عملکرد با روش رگرسیون گام‌به‌گام به‌کمک نرم‌افزار 9.3 SAS مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت با استفاده از معادله تولید به‌دست‌آمده، خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده و سهم هر یک از آن‌ها مشخص شدند.نتایج و بحث: نتایج این مطالعه نشان داد که حداقل و حداکثر عملکرد مشاهده شده گندم‌زارها به‌ترتیب 2500 و 8500 کیلوگرم در هکتار با میانگین 5943 کیلوگرم در هکتار بود. میانگین، حداقل و حداکثر عملکرد برآورد شده توسط مدل نیز به‌ترتیب 5906.62، 3248.22 و 11289.24 کیلوگرم در هکتار و میزان کل خلأ عملکرد 5382.62 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. ضریب همبستگی بین عملکرد تخمین ‌زده شده و عملکرد واقعی کشاورزان 0.81 و مجذور میانگین مربعات باقیمانده (RMSE) و ضریب تغییرات (CV) مدل به‌ترتیب 842.71 کیلوگرم در هکتار و 14.27 درصد به‌دست آمد. تحلیل عوامل ایجادکننده خلأ عملکرد نشان داد که شش عامل، شامل پایین بودن مقدار ماده آلی خاک (26.8 درصد)، عدم استفاده از ردیف‌کار (3.60 درصد)، مصرف کم مقدار بذر (10.96 درصد)، کاهش تعداد آبیاری در پاییز (18.88 درصد)، کاهش مقدار نیتروژن خالص سرک (17.28 درصد) و عدم برداشت به‌موقع محصول (22.43 درصد)، در ایجاد خلأ عملکرد در گندم‌زارهای آبی شهرستان ازنا نقش داشتند.نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه، توانایی قابل قبول روش CPA را در برآورد خلأ عملکرد و عوامل مؤثر بر آن در گندم‌زارهای شهرستان ازنا تأیید کرد و نشان داد که با اعمال مدیریت به‌موقع، هدف‌مند و هوشمندانه می‌توان خلأ عملکرد را به‌میزان حدود 48 درصد کاهش داد. اجرای تناوب مناسب، مدیریت بقایای گندم و سایر محصولات، مصرف کود دامی، ترویج استفاده از ردیف‌کار و فراهم‌سازی آن برای کشاورزان، مدیریت تهیه بستر، رقم مناسب و توصیه مؤکد بر آبیاری پاییزه، آزمون خاک جهت تعیین میزان کافی نیتروژن و تقسیط کود نیتروژن با توجه به مراحل رشد گندم و برنامه‌ریزی دقیق جهت عدم تداخل امور زراعی کشت‌های بهاره با برداشت گندم و ورود به‌موقع ماشین‌آلات برداشت به مزارع جهت کاهش خلأ عملکرد با توجه عوامل مؤثر بر آن قابل توصیه است.