بررسی وضعیت بیابانزایی با استفاده از مدل ایرانی ارزیابی پتانسیل بیابانزایی (مطالعه موردی: دشت گندمبان، قصر شیرین)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد بیابانزدایی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 استادیار مرتع و آبخیزداری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
3 استادیار مرتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، کرمانشاه، ایران
4 استادیار مرتع و آبخیزداری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
doi
چکیده
در حال حاضر بیابانزایی به عنوان یک معضل، گریبان بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران را گرفته است. این مشکل، نهتنها در نواحی خشک و نیمهخشک، بلکه در بخشهایی از مناطق نیمهمرطوب نیز دیده میشود. بیابانزایی مشتمل بر فرآیندهایی است که هم زاییدة عوامل طبیعی و هم نتیجة فعّالیّتهای غیراصولی انسانی است؛ بنابراین، شناخت معیارها و شاخصهای ارائة یک مدل برای نشان دادن شدّت بیابانزایی و تعیین عوامل مؤثّر برای جلوگیری از بیابانزایی، ضروری است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی پتانسیل بیابانزایی در دشت گندمبان شهرستان قصر شیرین با استفاده از مدل ایرانی ارزیابی پتانسیل بیابانزایی است. با توجّه به شرایط منطقه، از سه معیار اقلیم، آب، زمینشناسی و ژئومورفولوژی و 11 شاخص برای تهیّة نقشة پتانسیل بیابانزایی استفاده شد. در مرحلة بعد، شاخصهای هر معیار در هر واحد کاری مورد ارزیابی و وزندهی قرار گرفت. با بررسی میانگین هندسی شاخصها و بهرهگیری از فنّ جی.آی.اس، نقشههای مربوط به وضعیّت هر معیار تهیّه و در انتها از میانگین هندسی معیارها، نقشة نهایی پتانسیل بیابانزایی منطقه تهیّه گردید. نتایج این پژوهش نشان داد که منطقة مورد مطالعه از لحاظ شدّت بیابانزایی در سه کلاس ناچیز (38/5%)، متوسّط (53/72%) و شدید (08/22%) قرار میگیرد. ارزیابی ارزش عددی معیارهای مورد بررسی نشان میدهد که مؤثّرترین شاخصهای بیابانزایی منطقه به ترتیب اهمّیّت، افت آبهای زیرزمینی، حسّاسیّت سازند زمینشناسی و هدایت الکتریکی هستند و در مقابل، نسبت جذب سدیم و کلر خاک کمترین اثر را داشتند. متوسّط وزنی پتانسیل بیابانزایی در کلّ منطقۀ مورد بررسی 53/72% بود که در کلاس بیابانزایی متوسّط قرار میگیرد.
