تسهیل‌کننده‌ها و پیامدهای زندگی شبکه‌ای جوانان: ارائۀ یک نظریۀ زمینه‌ای

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه،دانشگاه آزاد اسلامی یزد

2 استاد گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد

3 استادیار مدیریت رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد

4 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد

5 دانشیار مدیریت بازرگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد

doi
10.22059/jisr.2021.298430.1035
چکیده

پژوهش حاضر به مطالعۀ زمینه‌ها و پیامدهای شکل‌گیری زندگی شبکه‌ای در بین جوانان شهر یزد می‌پردازد. با استفاده از رویکرد کیفی و روش نظریۀ زمینه‌ای و با نمونه‌گیری نظری و هدفمند، 20 نفر از جوانان شهر یزد انتخاب شدند و با آن‌ها مصاحبه‌های عمیقی صورت گرفت. فرایند نمونه‌گیری نظری تا مرحلۀ اشباع داده‌ها ادامه یافت. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از کدگذاری باز، محوری و گزینشی، تحلیل و در قالب خط داستان (شامل 17 مقولۀ اصلی و یک مقولۀ هسته)، مدل پارادایمی و طرحوارۀ نظری ارائه شدند. نتایج نشان داد زندگی شبکه‌ای جوانان مشارکت‌کننده، به‌طور عمده به‌دنبال عواملی نظیر ارتباطات و سرگرمی‌محوری، فعالیت‌های شبکه‌ای، وابستگی شغلی/درسی به فضای مجازی، وابستگی (عمدتاً روانی) به فضای مجازی و هم‌زمان با تأثیرپذیری از مجموعه‌ای از عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر برساخته می‌شود. جوانان در برابر زندگی شبکه‌ای برساختۀ خود، راهبردهای متفاوتی برمی‌گزینند. راهبردهای انسداد حساب، فرار از دشواره‌ای فیلترینگ و نمایش هویت واقعی از جملۀ این راهبردها است که در بین کاربران جوان فعال شده و در کنار آن، زندگی شبکه‌ای پیامدهایی مانند فروریختگی مناسبات قدرت خانواده، گسست روابط و تعلقات خانوادگی و سیالیتۀ ارزش‌ها، رفتارها و نگرش‌ها را به‌همراه داشته است. این فرایند در قالب نظریه‌ای بسترمند ارائه شد که در آن برهم‌کنش برساخت‌دهندگان زندگی شبکه‌ای و جریان‌های بازاندیشانه نشان داده شده است.