فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گندم مهم‌ترین گیاه زراعی کشور به‌شمار می‌رود که در تأمین امنیت غذایی نقش اساسی دارد. علف‌های ‌هرز یکی از مهم‌ترین عوامل محدود کننده تولید گندم در ایران هستند که قادرند عملکرد گندم را به‌طور قابل توجهی کاهش دهند. به‌دلیل شباهت‌های مورفولوژیکی و اکولوژیکی گونه‌های علف‌های ‌هرز باریک‌برگ با گندم، کنترل آن‌ها در گندم دشوار است. چچم سخت یکی از مهم‌ترین گونه‌های خسارت‌زا در گندم است که در مناطق جنوبی استان فارس گسترش یافته و به برخی علف‌کش‌ها نیز مقاومت نشان داده است. چچم از طریق رقابت شدید می‌تواند عملکرد گندم به‌طور معنی‌داری کاهش دهد. این پژوهش با هدف بررسی کارایی برخی از علف‌کش‌ها در کنترل علف‌های ‌هرز باریک‌برگ با تمرکز ویژه بر چچم سخت انجام شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 14 تیمار و چهار تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی حسن‌آباد داراب (استان فارس) در سال زراعی 1403-1402 انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل، کاربرد کلودینافوپ پروپارژیل (تاپیک، امولیسیون شونده غلیظ، 8%) به‌مقدار 80 گرم ماده مؤثره در هکتار، فنوکساپروپ پی‌اتیل (پوماسوپر، امولسیون روغن در آب، 7.5%) به‌مقدار 75 گرم ماده مؤثره در هکتار، مزوسولفورون متیل، (مزوماکس، پخش شده در روغن، 3%) به‌مقدار 37.5 گرم ماده مؤثره در هکتار، مزوسولفورون متیل+ مفن‌پایر‌دی‌اتیل (ریتمیکا، پخش شده در روغن، 3 %) به‌مقدار 9، 12 و 15 گرم ماده مؤثره در هکتار، یدوسولفورون متیل سدیم+ مزوسولفورون متیل+ مفن‌پایر‌دی‌اتیل (اتلانتیس، پخش شده در روغن، 1.2%) به‌مقدار 18 گرم ماده مؤثره درهکتار، یدوسولفورون متیل سدیم+ مزوسولفورون متیل+ دیفلوفنیکان+ مفن‌پایر‌دی‌اتیل (اتللو، پخش شده در روغن، 6%) به‌مقدار 96 گرم ماده مؤثره درهکتار، پینوکسادن (اکسیال، امولیسیون شونده غلیظ، 5%) به‌مقدار 62.5 گرم ماده مؤثره درهکتار، پندیمتالین (فیست‌سوپر، سوسوپانسیون کپسوله، 45.6%) به‌مقدار 1365 و 1824 گرم ماده مؤثره در هکتار، متری‌بوزین (سنکور، پودر مرطوب شونده، 70%) به‌مقدار 560 گرم ماده مؤثره در هکتار، فیست‌سوپر‌ (1365 گرم ماده مؤثره در هکتار) + سنکور (282 گرم ماده مؤثره در هکتار) و شاهد وجین دستی علف‌های ‌هرز بودند. علف‌کش‌های تاپیک، پوماسوپر، مزوماکس، ریتمیکا، اتلانتیس، اتللو، اکسیال در مرحله پنجه‌دهی گندم اعمال شدند. سنکور طی دو مرحله زود پس‌رویشی و مرحله پنجه‌دهی گندم، فیست‌سوپر به‌صورت پیش‌رویشی و تیمار ترکیبی فیست‌سوپر (به‌صورت پیش‌رویشی) + سنکور (به‌صورت پس‌رویشی در مرحله پنجه‌دهی گندم) اعمال شدند.یافته‌‌های تحقیق: علف‌های ‌هرز غالب آزمایش به‌ترتیب شامل چچم سخت، یولاف وحشی زمستانه (Avena ludoviciana) و علف ‌قناری (Phalaris minor) بودند و چچم سخت بیش‌ترین فراوانی نسبی (90 درصد) را داشت. نتایج نشان داد که تیمارهای علف‌کش، تراکم و وزن خشک گونه‌های علف‌های هرز مذکور را را به‌طور معنی‌داری کاهش دادند. در مقابل، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در متر مربع و عملکرد دانه گندم به‌طور معنی‌داری افزایش یافتند.  بیش‌ترین کارایی در کنترل چچم سخت به‌ترتیب از کاربرد علف‌کش سنکور (560گرم ماده مؤثره در هکتار) و ریتمیکا (15 گرم ماده مؤثره در هکتار) حاصل شد، به‌طوری که این تیمارها توانستند وزن خشک این علف هرز را به‌ترتیب 65 و 61 درصد کاهش دهند. در مقابل، کم‌ترین کارایی در کنترل چچم (کم‌تر از 35 درصد) از کاربرد علف‌کش‌های فیست سوپر‌ (1365 گرم ماده مؤثره) و پوماسوپر به‌دست آمد. همچنین، کارایی علف‌کش‌های اتلانتیس، اتللو، مزوماکس، اکسیال و ریتمیکا در کنترل یولاف وحشی و علف ‌قناری 91 تا 100 درصد بود. در مجموع، مطلوب‌ترین تیمارهای آزمایش، شامل کاربرد علف‌کش سنکور (560 گرم ماده مؤثره در هکتار) و ریتمیکا (15 گرم ماده مؤثره در هکتار) بودند که توانستند وزن خشک کل علف‌های ‌هرز را به‌ترتیب 68 و 64 درصد کاهش و عملکرد دانه گندم را به‌ترتیب 30 و 28 درصد افزایش دهند.نتیجه‌گیری: نتایج این آزمایش نشان داد که کارایی علف‌کش ریتمیکا در کنترل یولاف وحشی و علف ‌قناری مشابه یا برتر از علف‌کش‌های اتلانتیس، اتللو، اکسیال و مزوماکس بود. اگرچه، سنکور بیش‌ترین کارایی را در کنترل چچم سخت نشان داد، اما کارایی سنکور در کنترل یولاف وحشی و علف ‌قناری ضعیف‌تر از ریتمیکا بود. بنابراین، با توجه به طیف کنترل علف‌های هرز و افزایش عملکرد دانه، کاربرد علف‌کش‌ ریتمیکا برای کنترل یولاف وحشی و علف ‌قناری و علف‌کش‌ سنکور در شرایطی که چچم سخت علف هرز غالب مزرعه گندم باشد، پیشنهاد می‌شود.