فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: افزایش جمعیت جهانی همراه با کاهش منابع آب شیرین و تغییرات اقلیمی، فشار مضاعفی بر کشاورزی مناطق خشک و نیمه‌خشک وارد کرده است. یکی از راه‌کارهای مناسب برای مدیریت منابع محدود آب، کشت گیاهان متحمل به خشکی با بهره‌وری زیاد آب مانند سورگوم است. سورگوم علوفه‌ای به‌دلیل تحمل زیاد در برابر کم‌آبی و گرما، کارایی مصرف آب مناسب و تولید ماده خشک قابل‌توجه، گزینه‌ای امیدبخش است، اما عملکرد دانه کم در رقم‌های آزادگرده‌افشان آن، توسعه کشت این محصول در کشور را محدود کرده است. رقم‌های آزادگرده‌افشان نسبت به هیبریدها مزیت‌هایی از قبیل تنوع ژنتیکی بیش‌تر، سازگاری با خاک‌های نامرغوب و هزینه کم‌تر تولید بذر دارند، اما نیازمند افزایش پتانسیل تولید دانه هستند. تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی مانند مپی‌کوات کلراید و پروهگزادیون کلسیم (مداکس‌تاپ) در غلات مختلف نظیر گندم، برنج و ذرت، سبب افزایش تعداد دانه، وزن هزار دانه و عملکرد دانه شده‌اند، اما اطلاعات بسیار محدودی در مورد تأثیر کاربرد این ترکیبات بر پتاسیل تولید دانه سورگوم علوفه‌ای وجود دارد. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر دُز و زمان مصرف تنظیم‌کننده رشد مداکس‌تاپ بر اجزای عملکرد دانه دو رقم آزادگرده‌افشان سورگوم علوفه‌ای و شناسایی ترکیب بهینه دُز و زمان مصرف انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش به‌صورت فاکتوریل- کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با شانزده تیمار و سه تکرار در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج طی دو سال زراعی 1402 و 1403 اجرا شد. دُز و زمان مصرف تنظیم‌کننده رشد مداکس‌تاپ به‌صورت فاکتوریل در کرت‌های اصلی و رقم در کرت‌های فرعی ارزیابی شد. دُز مداکس‌تاپ در چهار سطح شامل صفر (شاهد)، نیم، یک و دو لیتر در هکتار، زمان محلول‌پاشی در دو سطح شامل مراحل 4-3 برگی و 8-6 برگی و رقم‌های آزادگرده‌افشان سورگوم علوفه‌ای نیز در دو سطح شامل منصور و بهشت بودند. صفات ارزیابی‌شده در این مطالعه شامل تراکم خوشه، تعداد دانه در خوشه، تعداد دانه در بوته، تعداد دانه در متر مربع، وزن هزار دانه، ارتفاع بوته، نسبت وزن خوشه به بوته، عملکرد دانه و محتوای پروتئین دانه بودند. با توجه به همگن بودن وارﻳﺎﻧﺲ خطاهای آزمایشی طی دو سال، تجزیه واریانس مرکب داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS 9.1 انجام شد. همنین برای مقایسه میانگین‌ها نیز از روش حداقل تفاوت معنی‌دار (LSD) در سطح احتمال پنج درصد استفاده شد. یافته‌های تحقیق: نتایج نشان داد کاربرد مداکس‌تاپ به‌عنوان تنظیم‌کننده رشد، اجزای عملکرد دانه سورگوم علوفه‌ای را به‌طور معنی‌داری بهبود بخشید، به‌نحوی‌که با افزایش دُز مصرف مداکس‌تاپ، تعداد دانه در بوته، تعداد دانه در متر مربع و وزن هزار دانه افزایش یافت. بیشینه تراکم خوشه (40.9 خوشه در متر مربع) با کاربرد یک لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در مرحله 4-3 برگی حاصل شد. بیش‌ترین تعداد دانه در خوشه (721دانه) با مصرف دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در رقم منصور در سال اول ثبت شد، درحالی‌که بیش‌ترین تعداد دانه در بوته (1134 دانه) و دانه در متر مربع (18970دانه) با مصرف دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در رقم بهشت در سال دوم به‌دست آمد. بیشینه وزن هزار دانه (25.3 گرم) نیز با کاربرد یک و دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در رقم منصور در سال دوم مشاهده شد. با کاربرد نیم، یک و دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ، نسبت وزن خوشه به بوته به‌ترتیب 71، 109 و 180 درصد نسبت به شاهد افزایش یافت. بیش‌ترین محتوای پروتئین دانه (9.66 درصد) نیز با کاربرد دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ در مرحله 8-6 برگی حاصل شد. در مجموع، نتایج این آزمایش نشان داد که کاربرد مداکس‌تاپ در مرحله 4-3 برگی اثر مثبت بیش‌تری بر تمامی اجزای عملکرد دانه سورگوم علوفه‌ای داشت، در حالی‌که در مورد محتوای پروتئین دانه، کاربرد مداکس‌تاپ در مرحله 8-6 برگی مؤثرتر بود.نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که محلول‌پاشی تنظیم‌کننده رشد مداکس‌تاپ، روشی موثر و عملی برای بهبود اجزای عملکرد و کیفیت دانه رقم‌های آزادگرده‌افشان سورگوم علوفه‌ای است. کاربرد یک تا دو لیتر در هکتار مداکس‌تاپ به‌ویژه در مرحله 4-3 برگی، موجب افزایش تراکم خوشه، تعداد دانه و وزن هزار دانه شد و در نهایت عملکرد دانه را به‌طور معنی‌داری افزایش داد. برای تولید دانه در رقم منصور، دُز یک لیتر در هکتار مداکس‌تاپ کفایت می‌کند، در حالی‌که رقم بهشت بهترین پاسخ را به دُز دو لیتر در هکتار نشان داد. کاربرد زودهنگام مداکس‌تاپ در مرحله 4-3 برگی، تخصیص مواد فتوسنتزی به اندام‌های زایشی را تقویت و بیشینه عملکرد و اجزای عملکرد دانه را تولید کرد، در حالی‌که اگر هدف افزایش محتوای پروتئین دانه باشد، کاربرد مداکس‌تاپ در مرحله 8-6 برگی اولویت دارد.