فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: خشکی یکی از عوامل اصلی محدود کننده در تولید گیاهان زراعی، به‌ویژه سورگوم شیرین، محسوب می‌شود. تنش خشکی با ایجاد تغییرات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی، تأثیرات منفی بر جنبه‌های مختلف رشد سورگوم شیرین دارد و از دستیابی به عملکرد بهینه آن جلوگیری می‌کند. از سوی دیگر، عملکرد سورگوم شیرین در مناطق خشک و نیمه‌خشک به‌دلیل کمبود مواد آلی خاک و نیتروژن نیز کاهش می‌یابد. به‌همین دلیل، استفاده از کودهای نیتروژنی برای رفع این مشکل ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی برهمکنش نیتروژن با رژیم‌های مختلف آبیاری و تعیین مناسب‌ترین سطح نیتروژن و رژیم آبیاری برای دستیابی به بالاترین عملکرد سورگوم شیرین اجرا شد.مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی تأثیر رژیم‌های مختلف آبیاری و مقادیر نیتروژن بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه سورگوم شیرین (Sorghum bicolor L.) رقم پگاه، آزمایشی در قالب کرت‌های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان قم اجرا شد. در این آزمایش، رژیم آبیاری شامل چهار سطح و کود نیتروژن شامل پنج سطح بود که به‌طور تصادفی به‌ترتیب در کرت‌های اصلی و فرعی آزمایش مورد بررسی قرار گرفتند. رژیم‌های آبیاری شامل آبیاری مطلوب، کم‌آبیاری ملایم، کم‌آبیاری متوسط و کم‌آبیاری شدید بود که به‌ترتیب پس از تخلیه 30، 45، 60 و 75 درصد از آب قابل استفاده خاک در منطقه توسعه ریشه، تا حد ظرفیت زراعی آبیاری شدند. مقادیر کود نیتروژن نیز از منبع اوره شامل مقادیر صفر (شاهد)، 50، 100، 150 و 200 کیلوگرم در هکتار بود. صفات ارزیابی شده شامل ارتفاع بوته، وزن خوشه، وزن هزار دانه، محتوای نسبی آب برگ، شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول، عملکرد دانه، عملکرد علوفه خشک، میزان آنتوسیانین، میزان کلروفیل کل و میزان قندهای محلول بود.یافته‌های تحقیق: نتایج این مطالعه نشان داد که رژیم‌های آبیاری و مقادیر کود نیتروژن تأثیر معنی‌داری بر تمامی صفات مورد بررسی شامل محتوای نسبی آب برگ (RWC)، آنتوسیانین، قند محلول و کلروفیل کل داشتند. برهمکنش رژیم‌های آبیاری × مقادیر کود نیتروژن نیز بر همه صفات، به‌جز RWC، سرعت رشد محصول (CGR) در روز سی‌ام و شاخص سطح برگ (LAI)، معنی‌دار بود. کاهش میزان کود و آب آبیاری موجب کاهش عملکرد علوفه و دانه و افت اجزای آن در گیاه سورگوم شیرین شد. بالاترین عملکرد دانه، وزن هزار دانه، محتوای کلروفیل کل و RWC با کاربرد 150 کیلوگرم کود نیتروژن و با رژیم آبیاری مطلوب به‌دست آمد که تفاوت آن با سایر سطوح کود نیتروژن معنی‌دار بود. همچنین، بیش‌ترین میزان آنتوسیانین در شرایط کاربرد 150 کیلوگرم کود نیتروژن و رژیم کم‌آبیاری متوسط مشاهده شد، و حداکثر قند محلول با 200 کیلوگرم کود نیتروژن در شرایط کم‌آبیاری شدید به‌دست آمد. تنش کم‌آبیاری شدید موجب کاهش 87.77 درصدی عملکرد دانه در مقایسه با آبیاری مطلوب شد. با این‌حال، استفاده از 150 کیلوگرم کود نیتروژن در هر هکتار در شرایط تنش کم‌آبی شدید توانست عملکرد دانه را به‌میزان 80.74 درصد افزایش دهد. این تغییرات در سایر رژیم‌های آبیاری نیز مؤثر بود و تأثیر قابل توجهی بر بهبود عملکرد گیاه داشت.نتیجه‌گیری: نتایج این آزمایش نشان داد که رژیم‌های مختلف آبیاری، تأثیر متفاوتی بر صفات ارزیابی شده از جمله عملکرد و اجزای عملکرد سورگوم شیرین رقم پگاه داشتند. همچنین، نتایج نشان داد که بیش‌ترین عملکرد دانه با مصرف 150 کیلوگرم در هکتار کود اوره به‌ترتیب در آبیاری مطلوب، کم‌آبیاری ملایم، کم‌آبیاری متوسط و کم‌آبیاری شدید با 7390.93، 5698.40، 3782.94 و 938.23 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. با توجه به نتایج به‌دست آمده، برای بهبود صفات فیزیولوژیک و عملکردی سورگوم شیرین رقم پگاه در هر دو شرایط تنش یا عدم تنش آبی، کاربرد 150 کیلوگرم در هکتار کود نیتروژن پیشنهاد می‌شود.