فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: مصرف بی‌رویه انرژی به‌ویژه سوخت‌های فسیلی در بخش کشاورزی منجر به انتشار گازهای گلخانه‌­ای و آلاینده‌های زیست‌محیطی شده است که مهم‌ترین اثرات آن گرمایش جهانی و تغییر اقلیم است. تجزیه ­و ­تحلیل جریان انرژی و انتشار گازهای گلخانه‌­ای در بوم‌نظام‌های کشاورزی می‌تواند از طریق بهینه‌سازی عملیات تولید به کاهش اثرات زیست‌محیطی­ کمک کند. مقایسه کارآیی انرژی گیاهان زراعی یکی از روش‌هایی است که می‌تواند در اولویت‌بندی کشت گیاهان مختلف زراعی در هر منطقه به‌کار گرفته شود. در این مطالعه، سیر انرژی و پتانسیل گرمایش جهانی تولید برنج به‌شیوه خشکه‌کاری تحت دو روش آبیاری بارانی و قطره‌ای مورد ارزیابی قرار گرفت.مواد و روش‌ها: در این تحقیق از طریق مصاحبه با کشاورزان مختلف (از طریق تکمیل پرسش‌نامه در محدوده شهرستان گرگان) اقدام به جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز از جمله ماشین‌آلات و نهاده‌های مصرفی شامل بذر، کود، سوخت و سموم شد. پرسش‌نامه‌ها طی فصل رشد در سال 1399 تکمیل شدند. دلیل انتخاب آبیاری بارانی و قطره‌ای تشابهات متعدد از جمله تاریخ کاشت مشابه، عملیات زراعی و مصرف نهاده‌ها است که در این دو روش آبیاری وجود دارد. رقم کشت شده در این مزارع رقم فجر بود. برای برآورد مقدار مصرف انرژی در نهاده‌های مصرفی مثل کود، آفت‌کش‌ها و حشره‌کش‌ها، میزان انرژی هر گرم ماده مؤثره در ضرایب مربوطه و وزن مخصوص آن‌ها ضرب شد. سایر محاسبات انرژی مصرفی و پتانسیل گرمایش جهانی برای ورودی‌ها و خروجی‌های مورد استفاده در تولید و عملیات زراعی برای هر یک از روش‌ها با استفاده از ضرایب به‌دست آمده از منابع مختلف انجام شد.یافته‌های تحقیق: نتایج این مطالعه نشان داد که میانگین انرژی ورودی تحت سیستم‌های آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب برابر با 27.8 و 28.6 گیگاژول در هکتار بود. بیش‌ترین درصد انرژی ورودی در مزارع تحت سیستم‌های آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب با 27 و 26.4 درصد مربوط به مصرف کود نیتروژن و کم‌ترین درصد در هر دو روش آبیاری مربوط به مصرف قارچ‌کش‌ها به‌میزان 0.14 درصد بود. میزان انرژی ورودی مستقیم در روش آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب برابر با 7.2 و 8.8 گیگاژول در هکتار به‌دست آمد. این در حالی بود که سهم انرژی‌های ورودی غیرمستقیم در دو روش آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب برابر با 20.6 و 19.8 گیگاژول در هکتار بود. کارآیی انرژی در دو روش آبیاری بارانی و قطره‌ای به‌ترتیب برابر با 7.3 و 9.2 و پتانسیل گرمایش جهانی از مزارع تحت سیستم‌های آبیاری بارانی و قطره‌ای نیز به‌ترتیب برابر با 1582.4 و 1764.7 کیلوگرم CO2 در هکتار محاسبه شد.نتیجه‌گیری: مقایسه بین انرژی‌های ورودی و پتانسیل گرمایش جهانی ناشی از آن نشان داد که بین انرژی‌های ورودی و پتانسیل گرمایش جهانی ناشی از آن ارتباط مستقیمی وجود داشت. نتایج نشان داد که در هر دو روش آبیاری بارانی و قطره‌ای، بیش‌ترین سهم انرژی ورودی به‌ترتیب مربوط به کود نیتروژن، آبیاری و سوخت مصرفی بود که متعاقب آن باعث افزایش گاز‌های گلخانه‌ای شدند. بر اساس نتایج به‌دست آمده از این تحقیق می‌توان نتیجه‌گیری کرد که با کاهش مصرف سوخت، افزایش کارآیی سیستم‌­های آبیاری و استفاده بهینه از کود­های شیمیایی، می‌­توان میزان مصرف انرژی و انتشار گاز­های گلخانه‌ای را کاهش داد.