دین و نظریههای تأثیر رسانه؛ کنکاشی در متون موثق اسلامی و نظریههای رسانهای
نویسندگان
1 مربی گروه مطالعات ارتباطی و رسانههای جدید پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
2 استادیار دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی
doi
10.30497/rc.2013.1369چکیده
ازآنجاکه برای مقولۀ ارتباطات از دیدگاه فرایندی، تأثیر و اثرگذاری موضوعیت مییابد، در این مقاله قصد بر آن است که نظریههای تأثیر رسانههای همگانی و سیر تغییر و تحولات این نظریهها، انواع و نحوۀ تأثیر بر مخاطبان از طریق رسانهها بررسی شود. درعینحال، با عنایت به محتوای متون موثق اسلامی، شامل قرآن و احادیث معتبر که از جانب پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصوم(ع) روایت شده است، در خصوص موضوع تأثیر و اثرگذاری مثبت بر مخاطبان نیز در این مقاله بحث خواهد شد. در حوزۀ مطالعات رسانهای، پژوهشها و مباحث مختلفی در مورد تأثیرات کلی رسانههای همگانی بر نگرش، تصورات و رفتار مخاطبان، همچنین عمق و شدت این تأثیرات مطرح شده است که گسترۀ زمانی حدوداً هشتادسالهای را شامل میشود. لازم به ذکر است که تقریباً تمام مطالعات مربوط به تأثیر رسانهها، تأثیر رسانه را مفروض میدانند، اما در خصوص شدت و قدرت این اثرگذاری، توافق کلی وجود ندارد. از دیدگاه عقل سلیم، رسانههای همگانی در حوزۀ اخلاق، اعتقادات و رفتار، دارای برخی تأثیراتاند. سیر تاریخی توجه به مقولۀ تأثیر رسانهای از اوایل قرن بیستم و با اعتقاد به تأثیر قدرتمند رسانهها (نظریۀ تزریقی) آغاز میشود، سپس به مرحلۀ اعتقاد به تأثیر محدود رسانهها میرسیم. ضمن آنکه نظریۀ دومرحلهای رسانهها نیز در همین ایام مطرح میشود. درعینحال، در دهههای 1950 و 1960م. مجدداً نظریۀ تأثیر قدرتمند رسانهها طرح میگردد. پس از این مراحل، نظریۀ کاشت گربنر، نظریههای مکلوهان در حوزۀ تأثیر رسانهها، نظریۀ تجربۀ تأثیرهای ترکیبی، مارپیچ سکوت و… در حوزۀ تأثیر رسانهای مطرح شدهاند.
