تحلیل محتوای سرمایه انسانی: مدل عمومی و کاربرد آن برای دانش آموختگان رشته ادبیات فارسی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه اقتصاد آموزش عالی و بررسی‌های نیروی انسانی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران.

doi
چکیده

اقتصاددانان در الگوهای خود سرمایه انسانی را به ­صورت جعبه سیاه، بدون توجه به محتوای آن، استفاده می­ کنند که این کار برای سیاستگذاری توسعه یادگیری عالی و اشتغال دانش ­آموختگان آموزش عالی اهمیت و اثربخشی لازم را ندارد. هدف این مطالعه بازگشایی این جعبه سیاه و تحلیل نظری و تجربی محتوای آن بود. بنابراین، ابتدا مفهوم سرمایه انسانی بازتعریف، آن­ گاه محتوای آن شناسایی و روابط مؤلفه ­های آن به ­صورت نظری تحلیل و سپس، چارچوب مفهومی حاصل از این فرایند برای تحلیل آماری محتوای سرمایه انسانی دانش ­آموختگان رشته ادبیات فارسی استفاده شد. داده‌ها با پرسشنامه محقق ­ساخته از یک نمونه 100 نفری از دانش ­آموختگان رشته یادشده جمع ­آوری شد. داده­ ها با روش مدلسازی معادلات ساختاری جزئی تحلیل شدند. یافته‌های تحلیل‌های نظری حاکی از آن است که سرمایه انسانی فردی یک اکوسیستم مرکب از سلامت پزشکی، مهارت در فرایندهای ذهنی، حداقلی از ظرفیت‌های روانشناختی و قابلیت‌های فکری است که در تعامل پویا با یکدیگر رفتار و عملکرد حرفه‌ای و ماهرانه‌ای را به ارمغان می­ آورند. منظور از توسعه سرمایه انسانی افراد، فعال­سازی و توسعه اکوسیستم سرمایه انسانی در وجود آنهاست. تحلیل آماری محتوای سرمایه انسانی دانش ­آموختگان رشته ادبیات فارسی نشان داد که سرمایه انسانی این افراد با چارچوب مفهومی تناسب ساختاری ندارد و بهبود مهارت­ های یادگیری و افزایش موجودی دانش تخصصی، مهارت­ های عملیاتی دانش ­آموختگان این رشته را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ سایر فرایندها و قابلیت­ های شناختی و فراشناختی کمک شایسته‌ای به یکدیگر و بهبود قابلیت­ های عملیاتی دانش ­آموختگان نمی­ کنند. برای توسعه سرمایه انسانی در دانشجویان، صرف عرضه اطلاعات و دانش به آنها کافی نیست و دانشگاه‌ها باید اکوسیستم سرمایه انسانی را در وجود آنها فعال سازند و آن را توسعه دهند که تحلیل‌های آماری نشان می ­دهد که گروه‌ها و دانشکده‌های ادبیات فارسی در ایران نتوانسته ­اند اکوسیستم سرمایه انسانی را در دانش ­آموختگان خود فعال کنند و سرمایه انسانی آنها را توسعه دهند.