فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: یکی از روش‌های موثر در کنترل بیماری‌های گندم، استفاده از مخلوط ارقام است. اصولاً باید از ارقامی استفاده شود که به‌لحاظ صفات زراعی خوب و مشابه، اما در مقاومت به بیماری‌ها متفاوت باشند. استفاده از مخلوط ارقام زمانی متداول است که رقم پرمحصول، حساس و رقم کم‌محصول، مقاوم به بیماری باشد و به این ترتیب، مخلوط آنها دارای راندمان قابل قبولی باشد. مخلوط ارقام به‌عنوان مخلوطی از ارقام متفاوت تعریف شده است که شباهت کافی برای رشد کردن در کنار هم دارند، اما از نظر بسیاری از صفات نظیر مقاومت در برابر بیماری‌ها، متفاوت هستند. مخلوط ارقام، بیماری را به‌طور کامل متوقف نمی‌کند، بلکه نرخ پیشرفت بیماری را از طریق محو کردن تعداد زیادی از اسپورها در هر چرخه تکثیر بیمارگر کاهش می‌دهد. هدف از اجرای این تحقیق، بررسی تاثیر کشت مخلوط سه رقم کوهدشت، مغان و مروارید در کنترل چهار بیماری سفیدک سطحی، لکه خرمایی، زنگ زرد و زنگ قهوه‌ای بود.مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی تاثیر مخلوط ارقام در کنترل بیماری‌های برگی گندم، تحقیقی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 12 تیمار و چهار تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان اجرا شد. رقم‌های مورد استفاده شامل سه رقم کوهدشت، مغان و مروارید بودند که از نظر چهار بیماری برگی شامل سفیدک سطحی، لکه خرمایی، زنگ زرد و زنگ قهوه‌ای مورد ارزیابی قرار گرفتند. سفیدک سطحی و لکه خرمایی بر اساس میزان آلودگی با استفاده از مقیاس ساری و پرسکات و زنگ زرد و قهوه‌ای با استفاده از تیپ و شدت آلودگی اندازه­گیری شدند. شدت نهایی و مقدار استاندارد شده‌ سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری (SAUDPC) برای هر چهار بیماری ارزیابی شد.یافته‌های تحقیق: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها نشان داد که اختلاف آماری بسیار معنی‌داری (01/0>P) بین تیمارهای آزمایش از لحاظ شدت نهایی بیماری و مقدار استاندارد شده‌ سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری (SAUDPC) هر چهار بیماری وجود داشت. نتایج آزمون مقایسه میانگین‌ها نشان داد که در مورد سفیدک سطحی، تمام تیمارها دارای شدت نهایی بیماری بالاتر از 30 درصد و پایین‌تر از 45 درصد بودند و بنابراین، کارایی مناسبی در هیچ کدام از تیمارها برای کاهش شدت این بیماری مشاهده نشد، اما در مورد زنگ زرد، مقاوم بودن ارقام کوهدشت، مروارید و مخلوط بذری آنها، آشکارا قابل مشاهده بود. در مورد لکه خرمایی، پایین‌ترین شدت نهایی بیماری در رقم مروارید و مخلوط یک به یک کوهدشت و مغان مشاهده شد و سایر نسبت‌های مخلوط بذر دو رقم کوهدشت و مغان نتوانست کنترل مناسب بیماری را به‌دنبال داشته باشد. در مورد بیماری زنگ قهوه‌ای، پایین‌ترین شدت نهایی بیماری در رقم‌های مروارید و مغان با تراکم 150 بذر در متر مربع و بالاترین شدت بیماری در تیمارهای مربوط به رقم کوهدشت مشاهده شد.نتیجه ­گیری: در این تحقیق، تاثیر مخلوط ارقام در کنترل بیماری‌های برگی گندم مورد بررسی قرار گرفت. در مورد بیماری سفیدک سطحی، تمام تیمارها دارای شدت نهایی بیماری بالاتر از 30 درصد و پایین‌تر از 45 درصد بودند و بنابراین، کارایی مناسبی در هیچ کدام از تیمارها برای کاهش شدت این بیماری دیده نشد، در حالی‌که مقاوم بودن ارقام کوهدشت (تیمار شماره 1) و مروارید (تیمار شماره 3) و ترکیب بذری آنها (تیمار شماره 10) برای بیماری زنگ زرد، آشکارا قابل مشاهده بود. در مورد بیماری لکه خرمایی، پایین‌ترین شدت نهایی بیماری در دو تیمار شماره 3 (رقم مروارید) و 4 (مخلوط 1:1 کوهدشت و مغان) مشاهده شد و سایر نسبت‌های مخلوط بذر دو رقم کوهدشت و مغان نتوانست بیماری را کنترل کند. در مورد بیماری زنگ قهوه‌ای، پایین‌ترین شدت نهایی بیماری در دو تیمار 3 (رقم مروارید) و 12 (رقم مغان با تراکم 150 بذر در متر مربع) و بالاترین شدت بیماری در تیمارهای مربوط به رقم کوهدشت مشاهده شد.