سازمان‌دهی ترکیبیِ منابع در اقتصادهای چندمنبعی: اتنوگرافی تاریخی معیشت عشایر جاف در جوانرود

نویسندگان

1 استادیار گروه انسان‌‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jsr.2025.392907.2038
چکیده

این مقاله با تمرکز بر بازاندیشی در سازمان‌دهی منابع در جوامع دامدار، کشاورز و نیمه‌کوچ‌نشین منطقه جوانرود، چارچوب و الگویی چندلایه برای تحلیل اقتصادهای چندمنبعی ارائه می‌دهد. برخلاف رویکردهای کلاسیک که در پی تعیین ساختار غالب معیشت یا شیوه تولید هستند، این پژوهش نشان می‌دهد که معیشت در این جوامع به‌صورت پویا میان منابع اصلی، مکمل و موقعیتی سازماندهی می‌شود؛ منابعی که نه صرفاً بر اساس کارکرد اقتصادی، بلکه بر پایه تأثیرات متقابل میان جایگاه، بوم‌شناسی، روابط خویشاوندی و سازوکارهای قدرت تعریف می‌شوند. روش تحقیق این پژوهش یک مردم‌نگاری تاریخی مبتنی بر سنت شفاهی است و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های انفرادی و گروهی با سالمندان ۲۲ روستا در منطقه جوانرود گردآوری شده‌اند. این مقاله با کنارزدن دوگانه‌های دامدار/کشاورز، تولید/مصرف و دولت/قبیله، الگویی تحلیلی-مفهومی برای فهم اقتصاد جوامع مشابه و تحلیل معیشت در بستر تاریخی و اجتماعی ارائه می‌دهد که چشم‌اندازی موقعیت‌محور، انعطاف‌پذیر و بافت‌مند از معیشت ترسیم می‌کند. این الگو مفهوم کوچ‌نشینی/دامداری و دهقانی را از حالت یک نوع جامعه به یک منطق مواجهه با منابع تعبیرپذیر می‌کند و کوچ‌نشینی را شکلی از سازمان‌یابی اقتصادی-اجتماعی تصویر می‌کند که در آن منابع، موقعیتی، متحرک و وابسته به بافت و موقعیت عمل می‌کنند. این الگو تلاشی است برای شناخت منطق درونی اقتصاد معیشتی، پویایی منابع و رابطه‌ی ساختاری آن‌ها با قدرت، زیست‌بوم، جنسیت در شرایط تاریخی خاص می‌پردازد.