نقد و بررسى دیدگاه ابن‌سینا و اسپینوزا درباره ضرورت علیت

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه تهران (پردیس قم)

doi
10.22091/pfk.2011.132
چکیده

ابن‌سینا و اسپینوزا به ضرورت علیت معتقدند. ابن‌سینا گاه ضرورت را بدیهى تلقى مى‏کند و گاه بر آن اقامه برهان مى‏کند. اسپینوزا به طور قاطع ضرورت علیت را بدیهى مى‏داند. دلایل ابن‌سینا همگى نوعی مصادره به مطلوب است. از سوى دیگر، نه تنها ضرورت علیت بدیهى نیست بلکه عدم ضرورت امرى وجدانى و بدیهى است. به اعتقاد نگارنده، ریشه بحث ضرورت علیت تفکیک میان دو مفهوم وجوب و امکان و اصرار بر توجیه پیدایش موجودات تنها با این دو مفهوم است. در حالی که به نظر مى‏رسد این دو مفهوم صرفاً مى‌توانند تفاوت موجودات را تبیین‌کنند و براى تبیین حدوث نیازمند مفهوم دیگرى هستیم.