مردم‌نگاری گذار اجتماعی: ویکتور ترنر و فرآیند ترمیم و شقاق

نویسندگان

1 دانشیار گروه انسان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری مردم شناسی، گروه انسان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jsr.2025.381760.1998
چکیده

اگرچه ویکتور ترنر از چهره‌های مطرح انسان‌شناسی بریتانیا است؛ با این حال، او خود گسستی در انسان‌شناسی کارکردی‌ـ ساختاری بریتانیا نیز بوده است. او از تفکر حاکم بر انسان‌شناسی بریتانیایی فراتر رفت، با انسان‌شناسی آن‌سوی اقیانوس اطلس که به امر فرهنگی بیش از امر اجتماعی توجه داشت نزدیک شد و در نهایت از خلال گفتگوی دائمی‌ای که بین نظریه و میدان برقرار کرده بود، مدلی نظری‌ خلق کرد که عناصری از هر دو این حوزه‌ها داشت و در عین حال هیچ‌یک از آنها نیز نبود. از این حیث کار او خود استعاره‌ای بود از موقعیت آستانگی، یا موقعیت انتقالی، که در آثارش بر فهم آن متمرکز شده بود. توجه ترنر به شکاف اجتماعی و فرآیندی که طی آن این شکاف منجر به تغییر اجتماعی می‌شود، محور اصلی نظریه‌ی درام اجتماعی وی است که متکی بر تحلیل مناسک اجتماعی به‌منزله‌ی فرآیند تغییر است. در این مقاله، با مرور خاستگاه، زمینه و روش او در میدان تحقیق به دنبال فهم چهارچوب نظری وی و شکل‌گیری آن در زمینه‌ی تاریخی اندیشه‌ی انسان‌شناسی هستیم. همچنین، تعامل بین تجربه‌ی کارمیدانی و شکل‌گیری مفاهیم نظری را در کار او پیگیری می‌کنیم. درنهایت، نشان می‌دهیم که مدل درام اجتماعی ترنر چگونه می‌تواند به ما در درک و تحلیل شکاف و تغییر اجتماعی در یک جامعه‌ی بحران‌زده یاری رساند.