فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف اصلی از انجام پژوهش حاضر بررسی نقش قابلیت‌ های فناوری بلاکچین در عملکرد صنعت بانکداری با ملاحظه‌ی نقش میانجی مزیت رقابتی است. با توجه به تحولات سریع دیجیتالی در نظام مالی و بانکی، بلاکچین به عنوان یکی از مهم‌ ترین فناوری‌ های تحول‌ آفرین مطرح شده که می‌تواند ساختارهای سنتی بانکداری را دگرگون سازد. از این رو، شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف قابلیت‌های فناوری بلاکچین و چگونگی تأثیر آنها بر عملکرد بانک‌ها ضرورتی دو چندان یافته است. روش: این پژوهش از منظر هدف، در زمره‌ی پژوهش‌های کاربردی قرار دارد و از لحاظ روش اجرا، توصیفی ‑ پیمایشی است. جامعه آماری شامل ۹۱ نفر از کارکنان ادارات مرکزی بانک ملت در شهر شیراز است که بر اساس فرمول نمونه‌گیری کوکران انتخاب شدند تا نماینده‌ی مناسبی از مدیران و کارشناسان فعال در فرآیندهای دیجیتال بانک باشند. برای گردآوری داده‌ها، از پرسشنامه‌ محقق‌ ساخته‌ای استفاده شد که شامل ۴۴ گویه بر پایه‌ی طیف پنج‌ درجه‌ای لیکرت بود و به سنجش مؤلفه‌هایی چون شفافیت، امنیت، عدم تمرکز، قابلیت ردیابی تراکنش‌ها، و سرعت پردازش اطلاعات در بستر فناوری بلاکچین می‌پرداخت. جهت سنجش پایایی ابزار، ضریب آلفای کرونباخ برای هر سازه محاسبه شد که در تمامی سازه‌ها بالاتر از ۰٫۷ گزارش گردید و بیانگر اعتبار بالای ابزار اندازه‌گیری بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Smart PLS انجام گرفت تا روابط میان متغیرهای پنهان و آشکار مورد ارزیابی دقیق آماری قرار گیرد. یافته‌ها: یافته‌های حاصل از مدل نشان داد که قابلیت‌های بلاکچین تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد صنعت بانکداری دارند. بدین معنا که هرچه سطح بهره‌گیری بانک از قابلیت‌های بلاکچین در فرآیندهای عملیاتی، نظیر امنیت تراکنش‌ها، صحت داده‌ها و سرعت خدمات افزایش یابد، عملکرد کلی بانک شامل بهره‌وری، رضایت مشتریان و نوآوری خدمات مالی نیز ارتقا می‌یابد. همچنین نتایج حاکی از آن است که مزیت رقابتی بانک‌ها، شامل توانایی ارائه خدمات متمایز، انعطاف‌پذیری در پاسخ‌گویی به نیازهای دیجیتال مشتریان و کاهش هزینه‌های مبادلاتی، نقش مستقیمی در بهبود عملکرد بانک ایفا می‌کند. از سوی دیگر، بررسی مسیر میانجی نشان داد که مزیت رقابتی می‌تواند رابطه‌ی میان قابلیت‌های فناوری بلاکچین و عملکرد بانک را میانجی‌گری کند؛ یعنی بخشی از اثر بلاکچین از طریق ارتقای مزیت رقابتی منتقل می‌شود. به عبارت دیگر، بانک‌هایی که این فناوری را به‌صورت هوشمندانه در استراتژی‌های رقابتی خود به کار می‌گیرند، از مزایای آن در بهبود کارایی و خلق ارزش پایدار بهره‌مند می‌شوند. نتیجه‌گیری: در شرایط کنونی که صنعت بانکداری با چالش‌های متنوعی همچون افزایش انتظارات مشتریان، فشارهای نظارتی، رقابت مؤسسات غیر‌بانکی و ضرورت تحول دیجیتال مواجه است، استفاده از قابلیت‌های بلاکچین می‌تواند محرک اصلی مزیت رقابتی و زمینه‌ساز کسب عملکرد برتر باشد. نتایج این مطالعه علاوه بر تأکید بر اهمیت این فناوری در حوزه‌ی بانکداری، توصیه می‌کند مدیران بانکی رویکردی نظام‌مند در شناسایی، توسعه و به‌کارگیری قابلیت‌های بلاکچین اتخاذ کنند تا از مزایای آن در خلق ارزش، بهبود شفافیت و افزایش اعتماد مشتریان بهره‌مند گردند. در مجموع، این پژوهش بر پیوند استراتژیک میان قابلیت‌های فناورانه بلاکچین، مزیت رقابتی و عملکرد صنعت بانکداری تأکید می‌کند و می‌تواند مبنایی برای پژوهش های آینده در زمینه بانکداری هوشمند و خدمات مالی دیجیتال باشد.