بررسی جایگاه بازداشت و دستگیری در سیستم عدالت کیفری جمهوری خلق چین

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22059/jcl.2025.391114.634730
چکیده

حق آزادی شخصی در زمرۀ حقوق طبیعی و از مباحث بسیار مهم در حوزۀ عدالت کیفری تلقی می‌شود. مطابق مادۀ 9 میثاق بین‌المللی، هرکس حق آزادی و امنیت شخصی دارد و هیچ‌کس را نمی‌توان خودسرانه و بدون مجوز دستگیر یا زندانی کرد؛ مگر طبق آیین دادرسی مقرر به حکم قانون. مقتضای اصل برائت حفظ آزادی شخصی افراد تا پیش از احراز مجرمیت آنهاست؛ بنابراین از یک سو حق آزادی اشخاص اقتضا دارد که برای کسی که مجرمیت او از سوی هیچ دادگاهی احراز نشده است، هیچ‌گونه محدودیتی ایجاد نشود و از سوی دیگر لزوم دسترسی به متهم و برقراری دادرسی کیفری منصفانه مستلزم این است که چنین شخصی با محدودیت‌هایی در حوزۀ آزادی روبه‌رو گردد. با توجه به ماهیت موضوع، پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ گردآوری اطلاعات به روش اسنادی و از طریق مطالعۀ قوانین، رویۀ قضایی و منابع معتبر انجام شده است و اطلاعات به‌دست آمده به صورت توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که حق آزادی شخصی در اصل 37 قانون اساسی چین به‌رسمیت شناخته شده و بر این مبنا ضمانت اجرا و محدودیت در اعمال این حق در قانون آیین دادرسی کیفری و قانون مجازات مورد اشاره قرار گرفته است. با وجود این، طبق رویۀ قضایی و سیستم حقوقی این کشور مصادیقی از بازداشت و دستگیری‌های غیرقانونی و خودسرانه وجود دارد که باعث نقض حق آزادی شخصی می‌شود؛ مواردی مانند بازداشت قضایی، بازداشت اداری و بازداشت گمرگی در زمرۀ بازداشت‌های خودسرانه تلقی می‌شوند.