بررسی برهان نظم از منظر اندیشمندان اسلامی معاصر
نویسندگان
1 سطح چهار کلام اسلامی حوزه
doi
10.22091/pfk.2010.153چکیده
طرح برهان نظم در کلام اسلامی به عنوان یکی از راههای اثبات وجود خدا سابقه دیرینهای دارد. به رغم این سابقه، پرسشها و ابهامهای فراوانی پیرامون صغری، کبری و تقریرات برهان نظم وجود دارد. آنچه بیش از همه بر ابهام میافزاید، تعریف «نظم» و تعیین قسم خاصی از نظم در تقریرات برهان نظم است. انحصار نظم در این برهان به نظم غایی، دلیل روشنی ندارد؛ با استفاده از نظم فاعلی نیز میتوان برهان را تقریر کرد. نیازمندی به هدف، رکن تقریر استدلال با استفاده از نظم غایی است، در حالی که تعیین هدف از راه تجربه سخت یا غیرممکن است و استفاده از استدلالهای فلسفی برای تعیین هدف، برهان نظم را از سادگی و همهفهم بودن میاندازد؛ هرچند بسیاری از اشکالات را حل میکند. مقاله حاضر به تبیین تقریرهای برهان نظم از دیدگاه مرتضی مطهری، عبدالله جوادی آملی و جعفر سبحانی پرداخته و برخی از ابهامها و اشکالها را مطرح میکند.
