محیط خارجی سازمان و تأثیر آن بر رویه های حسابداری مدیریت استراتژیک: یک بررسی تجربی
نویسندگان
1 گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.48308/jbmp.2025.239755.1670چکیده
چکیده گسترده :اهداف: رشد اقتصادی در ایران با سایر اقتصادهای نوظهور و توسعهیافته فاصله دارد. پیشبینیهای اقتصادی حاکی از کاهش رشد اقتصادی در کشور ایران است. شرکتهای سهامی عام بخش مهمی از اقتصاد ایران را شامل میشود، بهبود عملکرد این شرکتها در فضای متلاطم سیاسی و اقتصادی کنونی، میتواند حرکت کشور به سمت توسعهیافتگی و افزایش رشد اقتصادی را بهبود بخشد. استفاده از روشهای حسابداری مدیریت استراتژیک تاثیر قابل توجهی بر عملکرد شرکتها دارد، پذیرش این تکنیکها میتواند منجر به تسریع فرایند رشد اقتصاد ایران شود. هدف این پژوهش بررسی تأثیر عدم اطمینان محیطی خارجی بر بکارگیری رویههای حسابداری مدیریت استراتژیک در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران و شرکتهای زیر مجموعه آنها است. روش پژوهش: این پژوهش از لحاظ فلسفه از نوع اثباتی، از نظر منطق اجراء از نوع قیاسی، از نظر هدف از نوع کاربردی، از نظر فرآیند اجراء از نوع کمی، از نظر زمان انجام از نوع مقطعی- گذشتهنگر، از نظر روش گردآوری دادهها پرسشنامه و از نظر شیوه تحلیل دادهها از نوع همبستگی است. در پژوهش حاضر برای جمعآوری دادهها از پرسشنامه استاندارد استفاده شده است. قبل از توزیع پرسشنامه نهایی، پنج پاسخگو (حسابداران مدیریت) که در ردههای مدیریتی بالا و میانرده حضور داشتند، برای انجام یک مطالعه مقدماتی جهت اصلاحات لازم در پرسشنامه بهمنظور قابلفهمتر و عملیاتیتر کردن پرسشنامه انتخاب شدند. بر اساس نظرات پاسخدهندگان، پرسشنامه اصلاح و سپس به شرکتهای هدف ارسال شد. از آنجا که حجم جامعه و واریانس جامعه نامشخص است حجم نمونه 170 نفر تعیین شد. یافتهها: نتایج بدست آمده از تحلیل دادهها نشان داد که عدم قطعیت محیطی بالا با ضریب معنادری 0.001، و آماره T: 7.043-، نوسانات در محیط خارجی با ضریب معناداری 0.001 و آماره T: 4.193-، ابهام اطلاعات محیطی با ضریب معناداری 0.001 و آماره T: 7.939-، عدم قطعیت بالا در مورد نتایج تصمیمات با ضریب معناداری 0.001 و آماره T: 4.378-، شدت رقابت زیاد یا سطح معنادری 0.001 و آماره T: 6.445-، رهبری بازار توسط شرکتهای رقیب با سطح معناداری 0.001 و آماره T: 8.606-، در بکارگیری تکنیکهای حسابداری مدیریت استراتژیک موثر هستند. همچنین نتایج به دست آمده از تحلیل نشان داد، غیرقابل پیشبینی بودن محیط با ضریب معناداری 0.213 و آماره T: 1.262-، کمبود اطلاعات در مورد عوامل محیطی با ضریب معناداری 0.446 و آماره T: 0.764- و وجود رقابت تنشزا با ضریب معناداری 0.058 و آماره T: 1.905- تاثیری در بکارگیری تکنیکهای حسابداری مدیریت استراتژیک ندارد.نتیجهگیری: این مطالعه به بررسی تأثیر متغیرهای محیطی خارجی و شدت رقابت بر رویههای حسابداری مدیریت استراتژیک در شرکتهای بورسی ایران پرداخت. یافتهها نشان داد که عوامل کلیدی محیطی (شامل عدم اطمینان، نوسانات و ابهام) و شدت رقابت (به ویژه از منظر تسلط رقبا) به طور مثبت با بکارگیری رویههای حسابداری مدیریت استراتژیک مرتبط هستند. در مقابل، جنبههایی مانند غیرقابل پیشبینی بودن محض محیط و رقابت تنشزا، تأثیر معنیداری در این زمینه نداشتند. این نتایج، بر اهمیت تطبیق استراتژیهای حسابداری مدیریت با ویژگیهای محیطی و رقابتی تأکید کرده و راهنمایی برای مدیران در جهت بهبود عملکرد رقابتی و منافع سهامداران در بازارهای پویا ارائه میدهد.