فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با تحقق عمل زیان‌بار، ضرر و رابطۀ سببیت، مسئولیت مدنی محقق می‌‌شود. صرف ‌نظر از شناسایی انواع خسارت و شرایط جبران‌پذیری آن، چگونگی طراحی و تعیین قلمرو مسئولیتِ زیان‌زننده ازجمله موضوعات بنیادین است. به‌طور معمول توجه نویسندگان حقوقی معطوف به جنبۀ جبرانی پرداخت خسارت است و برای تعیین قلمرو مسئولیت، صرفاً میزان خسارت وارده به زیان‌دیده را مورد توجه قرار می‌دهند. این درحالی است که این نگاه اشکالاتی به همراه دارد که از جملۀ آن می‌توان به نادیده گرفتن سایر اهداف حقوق مسئولیت مدنی مانند هدف بازدارندگی اشاره کرد. هدف نوشتار حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از مطالعۀ کتابخانه‌ای به‌رشته تحریر درآمده، شناسایی عوامل دخیل در تعیین قلمرو مسئولیتِ زیان‌زننده است. بر همین پایه این پرسش قابل طرح است که چگونه می‌توان قلمرو مسئولیت را تعیین نمود؟ عوامل مؤثر در ترسیم قلمرو مسئولیتِ زیان‌زننده کدام است؟ آیا نظام حقوقی ایران، انگلستان و اصول اروپایی حقوق مسئولیت مدنی در این باره از منطق روشنی پیروی کرده‌اند؟ برخلاف حقوق ایران و انگلستان، اصول اروپایی حقوق مسئولیت مدنی از قواعد روشنی در این خصوص برخوردار است؛ با این حال، مطالعۀ مصادیق متنوع در حقوق انگلستان و ایران، حکایت از توجه این نظام‌های حقوقی به عوامل مختلف در تعیین قلمرو مسئولیت دارد. این تحقیق نشان داده است مبنای مسئولیت مدنی، نوع خسارت وارده، وضعیت زیان‌زننده و زیان‌دیده و همچنین ملاحظات مربوط به سیاست‌گذاری، نقش غیر‌قابل انکاری در ترسیم قلمرو مسئولیت مدنی دارند. به‌روشنی جلوه‌هایی از توجه به این عوامل در نظام‌های حقوقی یادشده نمایان است.