فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جدال هارت و فولر در ادبیات فلسفۀ حقوق معاصر از جهات متعددی بسیار حائز اهمیت است. این جدال را می‌توان نقطۀ شروع بازاحیای سنت پوزیتیویسم حقوقی تلقی کرد که تلاش دارد هنجارهای اخلاقی را از ماهیت قانون تفکیک کند. این جدال طی دو مقاله و یک کتاب از هارت و یک مقاله و یک کتاب و یک ضمیمۀ کتاب از فولر شکل گرفته است. هرچند جدال این دو فیلسوف محدودۀ وسیعی از مسائل مبنایی فلسفۀ حقوق را دربر می‌گیرد و به قول برخی فیلسوفان، ملاک تمایز نظریات پوزیتیویستی از حقوق طبیعی شده است، اما همۀ این نزاع‌ها درحقیقت ناشی از اختلاف این دو بر سر ایدۀ تفکیک است. نگارندگان در این مقاله پس از بیان تاریخی مختصر از دیدگاه حقوق طبیعی و پوزیتیویسم حقوقی، سعی در بازسازی جدال این دو فیلسوف حقوق بر اساس منابع یادشده در چهار مسئلۀ 1- ماهیت حقوق، 2- تفسیر حقوقی، 3- پوزیتیویسم و فرا اخلاق و 4- محدوده و ماهیت دانش فلسفۀ حقوق، داشته‌‌اند. چنان‌که خواهیم دید در بعضی مسائل استدلال‌های هارت و در برخی، استدلال‌های فولر قانع‌کننده‌تر به‌نظر می‌آید؛ در برخی مسائل نیز استدلال هر دو به قدر کافی قانع‌کننده است و نزاع همچنان میان طرف‌داران این دو ادامه دارد.