ارزیابی پایداری عملکرد ژنوتیپ های سورگوم دانهای با استفاده از تجزیه AMMI در مناطق مختلف ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
2 استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
3 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بیرجند، ایران
4 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران
5 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران
6 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل، ایران
7 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران
8 استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران
doi
10.22124/cr.2021.19921.1675چکیده
بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط و شناسایی ارقام پرمحصول و پایدار از اهمیت زیادی برای بهنژادگران برخوردار است. در این تحقیق، پایداری و سازگاری عملکرد 10 ژنوتیپ سورگوم دانهای در هفت منطقه کرج، گرگان، بیرجند، اصفهان، شیراز، همدان و زابل بهمدت دو سال (99-1398) ارزیابی شد. آزمایش در تمامی سالها و مکانها در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب دادهها نشان داد که اثر سال، مکان و ژنوتیپ و تمامی آثار متقابل بین آنها بر عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. نتایج حاصل از تجزیه AMMI نیز نشان داد که آثار اصلی ژنوتیپ و محیط و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط بههمراه پنج مؤلفه اصلی اثر متقابل بر عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. در مجموع سهم تجمعی پنج مؤلفه اصلی 61/93 درصد محاسبه شد. ژنوتیپهای 5 و 4 بهترتیب بیشترین اثر متقابل مثبت و منفی داشتند. اگرچه این ژنوتیپها دارای عملکرد دانه بالایی بودند، اما بهعنوان ژنوتیپهای ناپایدار شناخته شدند. ژنوتیپهای 2 و 7 بهعنوان ژنوتیپهای پایدار انتخاب شدند و بر اساس مدل AMMI1 قابل توصیه به همه مناطق هستند. از نظر ارزش شاخص پایداری AMMI (ASV)، ژنوتیپ شماره 7 با کمترین مقدار ASV بهعنوان پایدارترین ژنوتیپ و ژنوتیپ شماره 1 با بیشترین مقدار ASV بهعنوان ناپایدارترین ژنوتیپ شناخته شد. ژنوتیپ شماره 6 نیز که بالاترین میزان عملکرد دانه (7379 کیلوگرم در هکتار ) را داشت، از نظر پایداری بعد از ژنوتیپهای 7 و 3 قرار گرفت. از لحاظ مقدار اثر متقابل نسبت به دو محور (IPCA1 و IPCA2) نیز ژنوتیپ 7 با کمترین اثر متقابل بهعنوان ژنوتیپ پایدار شناخته شد و ژنوتیپهای 2 و 9 بالاترین مقدار اثر متقابل را دارا بودند. از لحاظ شاخصهای پایداری دیگر از جمله MASV، SIPC، DZ، EV و ZA نیز ژنوتیپهای 7 و 3 بهعنوان پایدارترین ژنوتیپها تعیین شدند.
