تحلیل کیفرگذاری بیوتروریسم در حقوق کیفری ایران و اسناد بین‌المللی

نویسندگان

1 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی و مدرس گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اسلامشهر، اسلامشهر، ‏ایران. ‏

2 گروه فقه، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، اسلامشهر، ایران‏

3 گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jcl.2025.373458.634614
چکیده

عوامل بیولوژیک با نقض فاحش حقوق بشر، سلامت و امنیت جوامع را نشانه می‌رود. در این شیوه با استفاده از عوامل سمی، میکروبی و بیولوژیکی اقدام به عملیات تروریستی و آلوده‌سازی افراد می‌شود. لذا این نوع تروریسم خطرهای بیشتری نسبت به تروریسم سنتی دارد و قابلیت انتقال و انتشار بیشتری در جامعه پیدا می‌کند. هدف پژوهش حاضر «تحلیل کیفرگذاری بیوتروریسم در حقوق کیفری ایران و اسناد بین‌المللی» است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی؛ از نظر ماهیتِ داده‌ها، «بنیادی- نظری» است که به روش کیفی با تحلیل محتوا از اسناد داخلی و بین‌المللی انجام گرفته است. نتایج حاکیست در نظام حقوقی ایران نگاه تخصصی و افتراقی به سیاست‌گذاری بیوتروریسم وجود ندارد. هرچند در برخی اسناد (برنامۀ پنج‌سالۀ پنجم و ششم و قانون امنیت زیستی) گام‌های مثبتی برداشته شده است، لکن به دلیل سرعت کُند قانون‌گذاری، نبود نگاه افتراقی به بیوتروریسم و ضعف ضمانت اجرا، سازوکارهای مبارزه با آن کارآمد نیست؛ به‌طوری که ضمن عدم تعریف صریح بیوتروریسم، برخی از مصادیق آن مانند آلودگی هوا، آب و گیاهان فاقد کیفر شناخته شده‌اند. این خلأها نیازمند اصلاح و تدوین سیاست تقنینی منسجم است. تدابیر بین‌المللی نیز نیازمند اصلاح از لحاظ داشتن ضمانت اجرای قوی و پیش‌بینی سیستم راستی‌آزمایی کارآمد است.