فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بحث تطبیقى زمان از دیدگاه سنت آوگوستین و صدرالمتألهین پرداخته است. آوگوستین زمان را یک واقعیت خارجى و عینى لحاظ نکرده، بلکه آن را یک امر ذهنى می‌داند که البته بی‌ارتباط با امور عینى نیست  و در ارتباط با تغییر و حرکت، و حوادثى که در گذشته و آینده رخ می‌دهد، تفسیر می‌شود. صدرالمتألهین بر اساس مبانى حکمت متعالیه و خصوصاً دیدگاه خاص خود در حرکت جوهرى و اصالت وجود و تقدّم وجود بر ماهیت، زمان را بُعد چهارم ماده دانسته، و آن را علامت و نحوه وجود سیّال و نوشونده تلقى کرده است. به عبارت دیگر، وى زمان را عَرَض تحلیلى لحاظ کرده که عقل می‌تواند آن‌ را از نحوه وجود اجسام و موجودات مادّى انتزاع کند.