فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«اصل لزوم ثبت» به ‌معنای پیوند میان «ثبت» و «صحت یا قابلیت استناد انتقال»، از اصول بنیادین نظام‌های ثبت املاک است که در اغلب نظام‌های ثبتی ازجمله ایران در بعضی موارد انتقال- همچون انتقال مبتنی بر ارث- استثناهایی هم دارد و پرسش‌هایی را به ذهن متبادر می‌سازد؛ ازجمله اینکه به‌طور معمول چه مصادیقی از انتقالات مشمول اثر استثنایی ثبت می‌باشند؟ چه مبانی توجیهی برای تلقی یک انتقال در زمرۀ اثر استثنایی ثبت وجود دارد؟ کارکرد نظام ثبت املاک نسبت به این انتقالات چیست و با توجه به این کارکرد، چگونه ذی‌نفعان این‌گونه انتقالات به سمت ثبت آنها سوق می‌یابند؟ نگارندگان مطالعۀ حاضر با روشی تطبیقی- تحلیلی، ابتدا مصادیق انتقالات موضوع اثر استثنایی در نظام‌های ثبت املاک را شناسایی کرده‌اند و با بررسی ادلۀ «تملک مبتنی بر تصرف طولانی‌مدت»، «انتقال مبتنی بر ارث» و «انتقال ناشی از رأی دادگاه» به‌عنوان سه مصداق اصلی این انتقالات- دو مصداق اخیر آن در نظام حقوقی ایران نیز وجود دارد- مهم‌ترین مبانی تلقی این مصادیق در قلمرو اثر استثنایی ثبت را «حمایت از تصرف بر مبنای نظریۀ کار»، «ارث به‌مثابۀ قاعدۀ اساسی مرتبط با نظم عمومی» و «لزوم عدم انکار وضعیت‌های حقوقی ناشی از قانون و آرا قضایی» می‌دانند که نسبت به آن‌ها نظام ثبتی کارکرد اعلامی دارد. در این راستا برای ترغیب ذی‌نفعان جهت ثبت انتقالات یادشده، راهکار عمومی «اثر نسبی ثبت» پیشنهاد می‌شود‌ که هرچند در نظام حقوقی ایران تصریح نشده است، لکن پایبندی رویۀ قضایی و برخی بخشنامه‌ها مطابق اصول ثبتی به آن را می‌توان ملاحظه نمود.