تحلیلی بر وضعیت طبقه متوسط در ایران بعد از انقلاب

نویسندگان

1 گروه توسعه و سیاستگذاری اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jsr.2023.91520
چکیده

انقلاب 1357 ایران تغییراتی را در ساختار طبقاتی جامعه ایجاد کرد و شکلی از تحرک طبقاتی را برانگیخت. به­نظر می­رسد در این فرایند، لایه­هایی از طبقات اجتماعی اهمیت محوری­تری برای حکومت تازه­تأسیس پیدا کردند و نوع تعامل نظام حکم­رانی با طبقات اجتماعی مختلف متفاوت بوده است. طبقه متوسط، بواسطة تکثر درونی و کنشگری خاصِ خود، که در فرایند انقلاب نقش فعالی ایفا کرد، در دورة پساانقلابی فراز و فرودهای خاص و نستباً متفاوتی را تجربه کرده است که مقالة حاضر به بررسی آن می‌پردازد.در اینجا طبقه متوسط با معیارهای اقتصادی، تحصیلات، و اشتغال سنجش می­شود و برای دستیابی به این هدف از تحلیل اسنادی استفاده شده و داده­های موردِنیاز از گزارش­های رسمی سازمان­ها، بویژه مرکز آمار ایران، بدست آمده ­اند.براساس یافته­ها حجم طبقه متوسط در ایران پساانقلاب، در ابعاد مختلف افزایش داشته که این امر محصول نوسازی پس از جنگ، اصلاحات و گسترش آموزش عالی بوده است. در این میان طبقه متوسط جدید، که دارای ارزش­های نوگراتر است، بیش از بخش سنتی آن، که یکی از پایگاه­های اجتماعی حاکمیت به شمار می­رود، رشد داشته است. رشد آن از یک­سو و بی­توجهی به مطالباتِ آن از سوی دیگر تضادهایی را در رابطه بین حاکمیت و این طبقه شکل داده است.