ادراک از عدالت و ارزیابی معیارهای وضع عادلانه در ساختار طبقاتی؛ مقایسه نظام مشاغل در دو استان تهران و گیلان

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

2 فارغ‌التحصیل دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

doi
10.22059/jsr.2023.91523
چکیده

این پژوهش به دنبال بررسی مقایسه‌ای ادراک از عدالت و احساس بی­عدالتی در بین گروه­های مختلف شغلی(ساختار طبقاتی) است. معیارهای وضع عادلانه از طریق ارزیابی ملاک­های توزیع درآمد در سه موضع «پاداش‌دهنده»، «پاداش‌گیرنده» و «ناظر بی­طرف» به صورت تجربی سنجیده و سپس با ملاک­های نظری مقایسه شده است. روش انجام پژوهش پیمایش با تکنیک پرسشنامه ساخت‌یافته با حجم نمونه 381 نفر از بین دو جامعه آماریِ نظام مشاغل استان تهران و گیلان بوده است. یافته‌های حاصل از سنجش ارزیابی عادلانه بودن درآمد با «روش جِسو» نشان داد، ارزیابی تمام گروه­های شغلی از درآمدشان، در قطب منفی است به این معنا که میزان درآمد واقعی کمتر از درآمد عادلانهِ مورد انتظار برآورد شده است. از منظر مقایسه اجتماعی بین گروه­های شغلی نیز مشخص گردید که اولاً اکثر گروه­های شغلی وضع خود را با گروه‌های شغلی بالاتر از گروه شغلی خود مقایسه می‌کنند و ثانیاً گروه مرجع مقایسه‌ای تمام مشاغل، گروه شغلی «مسئولین دولتی و مقام­­های مدیریتی کشوری» بوده است. این تحقیق نشان داد که ارزیابی معیارهای وضع عادلانه نسبت به سه موضع پاداش‌گیرنده، پاداش‌دهنده و موضع بی‌طرف ترتیب و اولویت‌های متفاوتی دارد اما فصل مشترک آنها این است که شاخص «سزاواری» مربوط به معیار فرایند کار نسبت به سایر شاخص­ها در اولویت اصلی توزیع­ درآمد قرار دارد.