فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جلسات دفاع، یکی از بخش‌های مهم و کلیدی نظام‌های دانشگاهی و فرایندهای تعلیم‌وتربیت دانشجوان و نسل‌های جدید دانشگاهی هستند. این جلسات به تعبیری بخشی از آیین‌های گذاری هستند که نسل جدید دانشگاهی به‌واسطۀ گذار از آن مدعی رسیدن به یک بلوغ نسبی در فهم و بینش علمی است. آنچه در این مقاله مد نظر ماست، ‌کیفیت این جلسات و فرایندهای برسازندۀ آن است. از این منظر تلاش کرده‌ام به شیوه‌ای مردم‌نگارانه برحسب تجربه‌های زیستۀ خودم از جلسات دفاع طی هشت سال اخیر و همچنین مصاحبه‌ها و گفتگوهایی با اساتید و دانشجویانی که جلسۀ دفاع داشته‌اند، نگاهی به جلسات دفاع از رساله در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در رشته‌های علوم اجتماعی و پژوهش هنر و در موارد خاصی در رشته‌های شهرسازی و معماری داشته باشم. یافته‌ها نشان می‌دهد این جلسات بیش از آنکه آیین‌های گذاری برای درونی‌سازی بینش علمی در دانشجویان باشند،‌ بیش از همه مکانیسمی برای جامعه‌پذیری دانشجویان برحسب مناسبات اجتماعی و قدرت در میان اساتید دانشگاهی هستند. در این شرایط است که هرکدام از کنشگران اصلی یعنی استادان راهنما، مشاور و داور و دانشجویان، تلاش می‌کنند در این میانه کمترین ضربۀ علمی و منزلتی و بیشترین انتفاع منزلتی را داشته باشند؛ بیشتر تلاش می‌کنند سرمایه‌های اجتماعی‌شان را تقویت کرده یا توسعه بدهند. ازاین‌رو برحسب هنجارهای مطلوب علم و اجتماع علمی،‌ می‌توان گفت جلسات دفاع بیشتر به یک سراب علمی شبیه هستند تا یک آیین گذار جدی برای تربیت نسل جدید محققان و اندیشمندان.