فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ماهیت فاکت در علوم اجتماعی و نسبت آن با ارزش­ها، یکی از مهمترین مناقشات کلاسیک و امروزین معرفت­شناسی و روش­شناسی علوم اجتماعی را تشکیل می­دهد. مقاله حاضر به این پرسش می­پردازد که «آیا فاکت اجتماعی ارزش­بار است؟ اگر آری، عینیت فاکت اجتماعی ارزش­بار چگونه ممکن است؟». در پاسخ به این مسئله، سه رهیافت­ اثباتی، ضداثباتی و پسااثباتی سه تز رقیب را مورد بحث و بررسی قرار داده­اند. پژوهش حاضر از طریق تحلیل محتوا آراء پسااثباتی ماکس وبر که بر معرفت­شناسی کانت و نئوکانتی­های مکتب بادن استوار است، استدلال می­کند که در علوم اجتماعی اولاً؛ مداخله ارزش­ها در گردآوری، ثبت و برساخت فاکت اجتماعی امری ممکن، مشروع و حتی ضروری است و از این‌رو، فاکت اجتماعی ارزش­بار است. ثانیاً؛ ارزش­باری فاکت اجتماعی نه­تنها مخلِّ عینیت نیست بلکه شرط سوبژکتیو عینیت است. در رهیافت وبری، ارزش­های کنشگران اجتماعی نقش «مقوم» و ارزش­های پژوهشگران اجتماعی نقش «تنظیم­کننده» در برساخت فاکت اجتماعی ایفا می­کنند.