فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌ترین مباحثی که در خصوص قراردادهای معاوضی مطرح می‌‌شود، مسئولیت و ضمان نسبت به عوض قراردادی است. حقیقت ضمان نسبت به عوض قراردادی در همۀ نظام‌های حقوقی وجود دارد و تحت عنوان خاصی از آن بحث می‌شود؛ از جملۀ این عناوین «نظریۀ علت» در نظام رومی- ژرمنی و «ضمان عوض» در فقه امامیه است. ضمان عوض و نظریۀ علت، هردو مسئولیت نسبت به عوض قراردادی هستند و ریشه در توافق طرفین دارند؛ اما شروط، قلمرو و آثار آنها در این دو نظام حقوقی تا حدودی متفاوت است. مسئلة اصلی در این پژوهش این است که بین «ضمان عوض» و «نظریۀ علت» از جهت شروط و قلمرو و آثار چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی وجود دارد؟ هدف این پژوهش بررسی تطبیقی شروط، قلمرو و آثار «ضمان عوض» و «نظریۀ علت» است.این مقاله به روش توصیفی- تطبیقی و تحلیلی به‌انجام رسیده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، با وجود شباهت‌هایی که بین این دو نظریه از جهات پیش‌گفته وجود دارد، از حیث برخی آثار ازجمله میزان خسارت قابل جبران و همچنین شرایط و قلمرو، تفاوت‌های قابل‌توجهی بین آنها مشاهده می‌شود؛ مثلاً «ضمان عوض» برخلاف «نظریۀ علت»، مختص عقود معاوضی است.