فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با افزایش روزافزون جمعیت و محدودیت‌های انرژی، دسترسی به انرژی کافی در آینده مشکل خواهد بود. ارزیابی بیلان انرژی می‌تواند یک روش علمی برای اندازه‌گیری میزان ثبات و پایداری یک اکوسیستم زراعی باشد. هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی روند انرژی مصرفی و تحلیل اقتصادی تولید گندم آبی در هفت استان کشور شامل البرز، اصفهان، اردبیل، خراسان‌رضوی، خوزستان، گلستان و همدان بود. اطلاعات مورد نیاز این تحقیق از طریق تکمیل پرسشنامه و مصاحبه حضوری با کشاورزان تولیدکننده گندم آبی در استان‌های مورد مطالعه‌ جمع‌آوری شد. سپس با استفاده از معادلات هم‌ارز انرژی، مقدار نهاده‌های مصرفی و ستانده‌های تولید، انرژی ورودی و خروجی و شاخص‌های انرژی ارزیابی شد. نتایج نشان داد که بیش­ترین و کم­ترین انرژی ورودی با مقادیر 104701 و 07/26198 مگاژول بر هکتار به‌ترتیب از استان‌های خراسان‌رضوی و گلستان به‌دست آمد. استان‌های البرز و خراسان‌رضوی با مقادیر 28/162169 و 53/122297 مگاژول بر هکتار به‌ترتیب بیش­ترین و کم­ترین انرژی ستانده را در تولید گندم آبی داشتند. بیش­ترین سهم انرژی نهاده‌های مصرفی برای استان‌های البرز، اردبیل، خوزستان، گلستان و همدان مربوط به انرژی کودهای شیمیایی و برای استان‌های اصفهان و خراسان رضوی انرژی آبیاری بود. میانگین انرژی ورودی، انرژی ستانده، کارایی انرژی، بهره‌وری انرژی و افزوده خالص انرژی در استان‌های مورد مطالعه به‌ترتیب 83/58308 مگاژول بر هکتار، 15/136092 مگاژول بر هکتار، 87/2، 212/0 کیلوگرم بر مگاژول و 31/77783 مگاژول بر هکتار به­دست آمد. ماشین‌های کشاورزی با 87/34 درصد بیش­ترین سهم هزینه تولید را داشتند. بیش­ترین و کم­ترین بهره‌وری انرژی ورودی برای استان‌های گلستان و خراسان‌رضوی به‌ترتیب با مقادیر 38/0 و 08/0 کیلوگرم بر مگاژول تعیین شد. میانگین نسبت فایده به هزینه 16/2 و شاخص بهره‌وری اقتصادی 154/0 کیلوگرم در هزار ریال به‌دست آمد. به­طور کلی، نتایج این تحقیق نشان داد که تولید گندم آبی در مناطق مورد مطالعه از نظر بیلان انرژی، توجیه‌پذیر و از نظر اقتصادی، مقرون به‌صرفه است. بنابراین، ضمن حفظ پایداری انرژی در تولید و اصول کشاورزی حفاظتی، می­توان اقدام به افزایش سطح زیر کشت تولید گندم آبی در مناطق مورد مطالعه کرد.