فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کاربرد الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی در بازارهای دیجیتال و به‌ویژه در عرصۀ قیمت‌‌گذاری و تبانی بر سر تثبیت قیمت، به چالشی جدی برای بنگاه‌ها، مراجع رقابتی و حقوق‌دانان مبدل شده است. الگوریتم‌ها گاه به‌عنوان وسیله‌ای برای شکل‌گیری و نظارت بر تبانی مطرح و گاه در جایگاه رابط بین رقبا، تسهیل‌کنندۀ تبانی می‌شوند. در موقعیت‌های دیگری نیز بدون برقراری تعاملات، بسترساز رفتارهای هماهنگ، رویه‌های جمعی و تبانی ضمنی در عرصۀ قیمت‌گذاری می‌گردند و حتی شاهد تبانی الگوریتم‌های بسیار هوشمند با یکدیگر هستیم. نگارندۀ این مقاله می‌کوشد تا در یک مطالعۀ تطبیقی در رهیافت‌های حقوق امریکا و اتحادیۀ اروپا، ضمن تبیین جایگاه الگوریتم‌ها در بازارهای دیجیتال، نقش‌های مختلف این دست فناوری‌های نوین را در تبانی قیمتی مورد واکاوی و تحلیل قرار دهد. نوشتار حاضر نشان می‌دهد که چگونه عملکرد هوش مصنوعی مقولۀ تبانی قیمتی را دچار تحولات شگرفی کرده است؛ به‌نحوی که حقوق رقابت در برخی موقعیت‌ها در مواجهه با این دست اعمال نمی‌تواند با قاطعیت به طرد یا تأیید مشروعیت نحوۀ قیمت‌گذاری بپردازد و در میان حقوق‌دانان نیز در تحلیل موضوع اختلاف نظر زیادی به‌چشم می‌خورد. در حقوق رقابت ایران که به‌طورکلی در حل مشکلات رقابتی بازارهای دیجیتال از پشتوانۀ قانونی و تجربۀ عملی بی‌بهره است، موضوع تبانی قیمتی الگوریتمی، به‌ویژه در کارتل‌های ضمنی، با ابهامات مضاعفی روبه‌رو است. یافته‌های حاصل از مطالعۀ تطبیقی حکایت از آن دارد که فارغ از ضرورت تغییر دیدگاه‌ها درخصوص ابعاد رقابتی قیمت‌ها در بازارهای مجازی، توجه به نقش فناوری‌های نوینی نظیر الگوریتم‌ها و عنایت به حق مشروع پلتفرم‌ها و استارت‌آپ‌ها در پایش و تعدیل قیمت‌ها در موارد مظنون به نقض موازین رقابتی، باید معیار اصلی را ورود ضرر به کاربرانی قرار داد که در اثر اقدام الگوریتم‌ها متحمل قیمت‌های فرارقابتی و گزاف می‌شوند. در عین ‌حال، نباید از اتخاذ تمهیدات لازم برای کنترل پیشینی الگوریتم‌ها و توسعۀ معقول مسئولیت بنگاه‌های استخدام‌کننده و توسعه‌دهندگان الگوریتم‌های قیمتی غفلت نمود.