شناسایی ژنوتیپهای متحمل به شوری و بررسی رابطه بین عملکرد و اجزای آن در گندم نان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه ژنتیک و به نژادی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
3 استاد، گروه ژنتیک و به نژادی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
4 استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
doi
10.22124/c.2018.9213.1366چکیده
یکی از تنشهای غیرزنده مهم در نواحی خشک و نیمهخشک دنیا از جمله ایران، شوری خاک و آب است که باعث کاهش عملکرد گیاهان زراعی از جمله گندم میشود. استفاده از ارقام متحمل به شوری یکی از راههای دستیابی به عملکرد بالا در این نواحی است. همچنین بررسی رابطه بین عملکرد و اجزای عملکرد، راندمان برنامههای اصلاحی را با تعیین معیار انتخاب مناسب، بهبود میبخشد. در این مطالعه، 110 ژنوتیپ گندم نان در مزرعه تحقیقاتی مرکز ملی تحقیقات شوری تحت دو شرایط بدون تنش و تنش شوری مورد ارزیابی قرار گرفتند. شوری آب آبیاری در شرایط بدون تنش و تنش شوری بهترتیب 7/2 و 5/9 دسیزیمنس بر متر بود. در این مطالعه از شاخص تحمل به تنش (STI) بهعنوان مناسبترین شاخص برای ارزیابی تحمل به شوری ژنوتیپهای گندم نان استفاده شد. بر مبنای شاخص تحمل به تنش (STI) و عملکرد دانه در شرایط بدون تنش و تنش شوری، لاینهای Salt18، Salt19، Salt20، Salt21، Salt22، Salt23، Salt24، Salt25، Salt26، Salt27، Salt28، Salt29، Salt30 و ارقام ارگ، بم، روشن، سرختخم، بومی یزد، کویر، مغان 1، سرداری، شهریار و شیراز از عملکرد دانه بالایی در هر دو شرایط بدون تنش و تنش شوری برخوردار بودند و بهعنوان متحملترین ژنوتیپها نسبت به تنش شوری انتخاب شدند. بیشترین عملکرد دانه (13/178 گرم) در شرایط بدون تنش از لاین Salt29 و در شرایط تنش شوری از لاین Salt24 (33/164 گرم) بهدست آمد که نسبت به ارقام شاهد (ارگ، بم، روشن، سرختخم، بومی یزد و کراچیا) از عملکرد دانه بیشتری برخوردار بودند. نتایج تجزیه مسیر ترتیبی نیز نشان داد که صفات وزن دانه در خوشه و تعداد پنجه بارور تحت شرایط بدون تنش و صفات وزن خوشه، تعداد پنجه بارور، روز تا گلدهی و وزن پدانکل تحت شرایط تنش شوری بهعنوان متغیرهای موثر بر عملکرد دانه انتخاب شدند. بنابراین بهنظر میرسد که این صفات میتوانند بهعنوان معیارهای مناسب برای انتخاب ژنوتیپهای با عملکرد بالا تحت هر دو شرایط بدون تنش و تنش شوری مورد استفاده قرار گیرند.
