ارزیابی اثرات برنامه‌‌های توسعه‌ای بر جوامع محلی ‌(‌مورد مطالعه؛ پروژه سدسازی استان ایلام)

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه مردم‌شناسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری گروه مردم‌شناسی دانشگاه تهران

3 عضو هیأت علمی گروه مردم‌شناسی دانشگاه تهران

doi
10.22059/jsr.2021.84601
چکیده

پروژه‌‌های توسعه ای همچون سدسازی پیامد‌های مهمی برای جوامع محلی دارند که می‌تواند دربرگیرنده فرصت‌‌های جدید و بهبود خدمات عمومی تا تخریب محیط زیست، فقر و آوارگی، کوچ اجباری و اسکان مجدد باشند. در مقاله حاضر، با الهام از بن‌مایه‌‌های نظری رویکرد پساتوسع‌های اسکوبار تلاش شده است تغییرات و پیامد‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی یکی از مهم‌ترین پروژه‌‌های سدسازی در شهرستان ایوان در استان ایلام بررسی شود. روش مورد استفاده در این پژوهش روش کیفی اتنوگرافی است. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه باز و نیمه‌ساخت‌یافته و مشاهده مستقیم بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که اثرات پروژه سدسازی و برنامه اسکان مجدد در میان اهالی روستای سرتنگ، برای گروه‌‌های مختلف درون جامعه روستایی همگن و یکدست نبوده است و ساختار منسجم و متوازن جامعه روستایی با اجرای پروژه بهم ریخته است و عنصر زمان مولفه کلیدی در درک ارزیابی اثرات اجتماعی و اقتصادی پروژه توسع‌های سدسازی بر بافت جامعه محلی بوده است. تغییرات اقتصادی و اجتماعی اجرای پروژه با گذشت زمان خود را به صورت عمیق‌تر نشان داده است. سوداگری در زمین و مسکن شهری، ناسازگاری فضای زیست جدید با الگوی معیشت روستایی، نادیده گرفتن اشتراک نفع، از بین رفتن نظام همسایگی ارگانیکی و شکل‌گیری روابط همسایگی موزاییکی، ورود پول به جامعه و گسستن شیرازه اجتماعی، کنده‌شدن از مکان و شکل‌گیری حس غربت، شوک پولی و گرایش به مصرف شهری و هویت در خطر و تلاش برای بازیابی آن بخشی از پیامد‌های برنامه توسعه سدسازی در منطقه موردمطالعه بوده است.