فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از قرن‌ها استفاده از حمام عمومی، ناگهان خزینه منشأ آلودگی و شیوع بیماری شناخته شد و می‌بایست جایش را به‌دوش می‌داد و «حمام عمومی» به «حمام انفرادی» بدل می‌شد. هم‌گام با اعمال شیوه‌های انضباطی نهادهای قانونی، مفهومی متفاوت از حفظ‌الصحه در جامعه شکل گرفت، آلودگی معابر، آب‌راه‌ها، اهمیت بهداشت عمومی و ضرورت پیشگیری موضوع سخن‌ها شد، میکروب را بلایی خانمان‌سوز نامیدند و آلودگی صورتی مرئی یافت. «اصلاح وضع حمام» (۱۳۴۹ ـ ۱۳۱۸) که ابتدا راهی کج‌دارومریز می‌پیمود، در شهریور ۱۳۳۶ با اخطار وزیرکشور، صورتی جدی‌تر یافت و نهادهای قانونی در برابر مقاومت گرمابه‌دارها، مردم و روحانیت، شیوه‌های انضباطی سخت‌گیرانه‌تری برای نظارت و کنترل درپیش‌گرفتند. دوگانۀ آلوده/بهداشتی به دوگانۀ نجس/پاک بدل شد و نگاه به‌بیماری، عامل بیماری‌زا و سلامتی تغییر کرد. این پژوهش بر مبنای روش تحلیل اسنادی و با بینشی تبارشناسانه می‌کوشد رخداد تغییر خزینه به دوش و تحولات ناشی از آن را در بستر تاریخی زمان خودش بررسی کند و با استفاده از اسناد و بازسازی جامعۀ آن‌روز به‌شناسایی رخدادها، عوامل و نیروهای هم‌آیندی بپردازد که هم‌زمانی‌شان در بزنگاه تاریخیِ ضرورت و تصادف به تغییر و ساخت جامعه‌ای نو انجامید.