شرق‌شناسی در ترازو؛ نقدی بر اندیشة شرق‌شناسی ادوارد سعید

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم

doi
10.22059/jsr.2020.78516
چکیده

مغز کلام ادوارد سعید این است که بازنمایی غرب از شرق و گفتمان دوگانه‌سازی، عامل تسلط غرب بر شرق و عقب‌ماندگی مشرق زمین است. شرق‌شناسی سعید یک خوانش تبارشناسانه از گفتمان غرب/شرق با تاکید بر واکاوی این مسئله است که «دیگری» (شرق) چگونه توسط گفتمان غرب برساخته می‌شود. سعید شرق‌شناسی را یک گفتمان تمایزگذار می‌داند که سبب خلق دوگانه‌هایی شده است (غرب/شرق، تمدن/بربر و غیره). او معتقد است شرق‌شناسی یک رشته فوق العاده منسجم علمی است که به واسطۀ آن، غربی‌ها، شرقی‌ها را به عنوان ابژه (امر قابل شناختن) درآورده‌اند. در این مقاله کوشش می‌شود نظریه شرق‌شناسی سعید از دریچه سه معیار اعتبار درونی، اعتبار بیرونی و اعتبارکارکردی مورد واکاوی و نقد قرار گیرد. این نوشتار معتقد است همین تلقی شرق‌شناسانه سبب شده کشورها و جوامع شرقی به جای بازاندیشی و بازنگری در کاستی‌هایی که از نظر فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و علمی دارند به دنبال مقابله و نزاع با غرب و غربیان باشند. مقاله پیشنهاد می‌کند کشورهای در حال توسعه ریشه پیشرفت غرب و عقب‌ماندگی شرق را نه در تعامل میان این دو که در عرصه‌های دیگری باید جستجو کنند.