فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برابری و عدالت در برخورداری از دستاوردهای توسعه در پهنۀ جغرافیایی مشخص یکی از موضوعات مهم در مطالعات توسعه به شمار می‌رود که بر سیاستگذاری توسعه کشورها اثرگذار است. مقالۀ حاضر به تعیین جایگاه و رتبه‌بندی توسعه‌یافتگی استان‌های ایران و شناخت الگوی حاکم بر توسعه‌یافتگی کشور می‌پردازد. با توجه به بررسی ادبیات موجود در زمینه شاخص‌های توسعه، پنج بعد اصلی برای ارزیابی توسعۀ استان‌ها شامل اقتصادی و زیربنایی (10 شاخص)، آموزش (4 شاخص)، جمعیتی (5 شاخص) و بهداشتی-درمانی (11 شاخص)، فرهنگی و ارتباطات (6 شاخص) انتخاب و داده‌های مربوط به آنها از سرشماری 1395 به صورت مقطعی برای 31 استان کشور به عنوان جامعه آماری به‌دست آمده است. در این مقاله رتبه‌بندی استان‌ها با استفاده از روش تاپسیس و تحلیل ثانویه انجام و برای طبقه‌بندی استان‌ها از روش خوشه‌بندی سلسله مراتبی و ابزار SPSS استفاده شده است. همچنین با الگوی مرکز-پیرامون تفاوت بین استان‌های مرزی با غیرمرزی  تحلیل شده است. یافته‌ها بیانگر این است که استان‌های سمنان، یزد و تهران در بالاترین درجۀ توسعه‌یافتگی قرار دارد و استان‌های سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی و کرمان در پایین‌ترین ردۀ توسعه‌یافتگی قرار دارند. همچنین نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در سال 1395 الگوی مرکز-پیرامون بر توسعه‌یافتگی استان‌های کشور حاکم بوده است. علاوه‌ بر این، نشان می‌دهد که استان‌های توسعه‌یافته‌تر نابرابری درون‌استانی بیشتری در شاخص‌های مختلف توسعه داشته‌اند که بیانگر تجمیع امکانات در مراکز استان‌ها است.