بازنمایی کالایی شدن روابط اجتماعی در فیلم های سینمایی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی گروه جامعه‌شناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته مطالعات فرهنگی و رسانه دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد واحد تهران غرب

doi
10.22059/jsr.2020.75863
چکیده

آثار هنری از جمله فیلم‌های سینمایی، ابزاری جهت بازنمایی و شناسایی گفتمان‌های موجود در هر جامعه‌ای بشمار می‌آید. فیلم‌های سینمایی با ژانر‌های مختلف از جمله اجتماعی، درام، دفاع مقدس یا جنگ دارای مفاهیم جدی و برآمده از متن جامعه و بازگوکننده کیفیات روابط اجتماعی و زندگی روزمره مردمان‌اند. این مطالعه به دنبال مطالعه بازنمایی کالایی‌شدن یا صبغه بازاری پیدا کردن روابط اجتماعی در فیلم‌های سینمایی در بازه زمانی دهه 80 و 90 است. چهارچوب مفهومی با الهام از آرای مارکس، لوکاچ و پولانی که از دیرباز به موضوع سلطه منطق کالایی و مناسبات بازار بر سپهر اجتماعی جهان مدرن پرداخته‌اند، صورت‌بندی شده است. از میان فیلم‌های سینمایی 5 فیلم به‌صورت هدفمند انتخاب و موردبررسی قرار گرفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که در تمامی فیلم‌های موردبررسی و ژانر‌های مختلف غلبه منطق کالایی و ارزش‌های نظام بازار در روابط فردی، اجتماعی، عاطفی و ... کاملاً مشهود است و سپهر اجتماعی و اخلاقی در تصرف و سیطره منطق اقتصادی و مقاصد نفع‌طلبانه است. اما بیشترین میزان در ژانر‌های اجتماعی و دفاع مقدس با تاکید بر تفاوت در مصادیق در این دو ژانر بوده است.