نقاشی "عصر عاشورا" زنانگی، و تحول فرهنگی در ادراک مذهبی در ایران معاصر
نویسندگان
1 استادیار انسانشناسی – پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی
doi
10.22059/jsr.2019.72850چکیده
نقاشی "عصر عاشورا"ی فرشچیان یکی از مهمترین و معروفترین نقاشیهای دوران مدرن در ایران در زمینه شمایل نگاری مذهبی است. این نقاشی/مینیاتور در دهه 50 شمسی کشیده میشود، اما دقیقا دو دهه بعد زمینههای عمومیت یافتن و شهرت آن فراهم میشود. در این مقاله تلاش شده به زمینههای اجتماعی و فرهنگی و همچنین ویژگیهای درونی این مینیاتور که سبب تعویق دو دههای در شهرت این نقاشی و شهرت فراگیر در بسیاری از فرهنگهای شیعی در دهه 70 شمسی شد، پرداخته شود. لذا تلاش شده با روشهای مردمنگارانه و همچنین مطالعات اسنادی به زمینههای فراگیر شدن این مینیاتور با تاکید بر مولفه زنانگی در آن پرداخته شود. در این نقاشی از لحاظ محتوایی، دال برتر و محوری آن، حضور یک زن، البته در غیاب مرد اصلی در واقعه عاشور است. محوریت یافتن یک زن در شمایل نگاری شیعی، یک امر بدیع و مدرن است که در تجربههای مدرن ذهن و زبان نقاشی استادفرشچیان و همچنین جامعه ایران در دهههای اخیر میتوان سراغ آن را گرفت. به همین سبب این نقاشی و تاریخ فرهنگی آن در دهههای اخیر به خوبی گویای تاریخ فرهنگی شیعیان و محوریت یافتن الگوهای جدید بویژه الگوهای زنانه در روایتهای دینی است.
