پویاییهای هویتی و مصرفهای هویتساز؛ مطالعهای در محلۀ گلستانِ شهرِ سبزوار
نویسندگان
1 استاد مردم شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
2 دانشجوی دکتری انسانشناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران
3 عضو هیات علمی دانشگاه تهران
doi
10.22059/jsr.2019.72859چکیده
محلۀ گلستانِ به عنوان یکی از محلههای واقع شده در مرکزِ شهرِ سبزوار دارای مشکلاتِ متعدد در حوزۀ مدیریتِ شهری است. با وجود اینکه مسئولینِ شهر بر مسائل و مشکلاتِ محله آگاهی دارند، شوربختانه در عمل اقدام قابل توجهای در مسیر حل این موارد مشاهده نمیشود. تداوم مشکلات این محله و عدم رسیدگی جدی به آن موجب شده است رسانههای محلی شهر از آن به مثابه یک گره کور شهری یاد کنند. به نظر میرسد، بخش قابل توجهای از این مسئله ناشی از عدم شناختِ صحیح از این محله و مشکلات آن ناشی باشد. عموماً شناختها و مسئلهیابیها حول این محله، کالبد محور و فنی است. این در حالی است که به نظر میرسد، مشکلِ اساسی محلۀ گلستان که حتی میتوان گفت مشکلات کالبدی و فنی محله نیز ریشه در آن دارد، اجتماعی است. لذا مطالعۀ حاضر تلاش دارد، پرتوی اجتماعی و فرهنگی از این محله ارائه نماید. در این مسیر، پژوهشِ پیشرو خود را دلمشغول بررسی و توضیح هویتِ اجتماعی اهالی و پیوند آن با حوزۀ زندگی روزمره و مصرف کردهاست. به عبارتی دیگر پژوهشِ حاضر، بدنبال آن است که نقشِ مصرفِ جوانان یک محلۀ غربتنشین در سبزوار را که به نوعی با چالشهای هویتی روبرو است، در جهت مدیریت این چالشها روشن سازد. این پژوهش بخشی از یک پروژۀ کلانتر با استفاده از روش مردمنگاری روایتی است. رویکردهای نظری جدید در باب هویت و مصرف نقش بصیرتبخشی نظری پژوهش را بازی کردهاند. براساس نتایج این مقاله میتوان پیوندِ هویتِ اجتماعی و مصرف در کوی گلستانِ سبزوار را پیوندی همگرایانه تلقی کرد. در توضیح بیشتر باید گفت، آن دوران که منطقِ حاکم بر رویههای هویتیابی محله، رویههای پیشامدرن است، مصرف کمتر حائز کارکردها و دلالتهای اجتماعی و فرهنگی بوده و بیشتر معطوف به درون و نیازهای مادی اهالی بوده است. اما با حاکمیتِ رویههای مدرن هویتیابی در محله، مصرف هرچه بیشتر در خدمت مقاصد این رویکرد قرار گرفته است. در واقع، مصرف جنبۀ فرهنگیتری یه خود میگیرد. در اینجا مصرف صرفاً تأمینکنندۀ نیازهای مادی نیست بلکه بستری برای گریز از هویتهای تعین یافته و حرکت به سوی هویتهای دلخواه و مطلوب است.